انواع فرسايش

فرسايش پنجه : بخش زيرين ديواره ها در اثر برخورد با امواج فرسايش پيدا كرده و بالاي ديواره ها فرو مي ريزند.

لغزش كناره : اگر مصالح ديواره ها از جنس ريزدانه بوده و قدرت زهكشي را بعد از فروكشي سيلاب نداشته باشد با لغزش كناره و ريزش اين قسمت مواجه خواهيم بود.

لغزش سيالي : زماني كه خاك كناره ها از سيلت يا ماسه بوده و تراكم بالايي نداشته باشد در اثر اشباع شدن ريزش مي كند.

راه حل هاي جلوگيري از فرسايش ديواره ها

روند فرسايش تاكنون در جهان به صورت مدل رياضي در نيامده است و پي بردن به اينكه فرسايش بعدي در كجا و در چه مقطعي به وقوع خواهد پيوست جز با مطالعه رفتار طولاني مدت رودخانه از طريق تفسير عكسهاي هوايي در مقاطع زماني مختلف و جمع آوري اطلاعات محلي از طريق افراد ذي صلاح بومي امكان پذير نمي باشد.  ساختن مدل فيزيكي رودخانه در مقاطعي كه در معرض تخريب بيشتر قرار دارند نيز مي تواند اطلاعاتي كيفي به ما بدهد،  با علم به اين مطالب گفتني است كه تاكنون راه حل هاي شناخته شده جهاني جهت جلوگيري از فرسايش ديواره ها عبارتند از: تثبيت سواحل و كاناليزه كردن.

تثبيت سواحل : بعد از تشخيص نسبي سواحل فرسايش پذير به گونه اي  كه گفته شد مي توان اقدام به تثبيت سواحل به دو روش مستقيم و غيرمستقيم نمود.

روش مستقيم (ايجاد سازه هاي طولي ) : در اين روش از سازه تثبيت كننده به طور مستقيم و به شكل پوشش بدنه بر روي ساحل استفاده مي كنند. پوششهاي بدنه را مي توان بنا به جنس مصالح قابل دسترس در انواع گوناگون طراحي نمود به عنوان مثال يك روش معمول در اروپا و آمريكا استفاده از ماشين هاي قراضه و تايرهاي فرسوده اتومبيل مي باشد كه پس از ايجاد يك شيب ملايم در ساحل آنها را به صورت آجر چيني در كنار هم قرار مي دهند ولي با توجه به شرايط فعلي در ايران، استفاده از پوشش هاي بدنه از جنس سنگريزه (سنگ لاشه ) ، تورسنگ (گابيون )،  بلوك هاي بتني و يا كيسه هاي مخلوط سيمان و ماسه پيشنهاد مي شود.  پوشش بدنه بايد حتماً قابليت عبور زه آبهاي اراضي حاشيه رودخانه را داشته باشد، در غير اين صورت در اثر اشباع شدن خاك، احتمال از بين رفتن سازه وجود دارد. در زير پوشش بدنه بايد حتماً يك لايه فيلتر از جنس شن و ماسه و يا فيلتر غشايي (ژئوتكستايل ) در نظر گرفت تا از شسته شدن مواد ريزدانه از پشت پوشش بدنه جلوگيري به عمل آيد. كاشتن درختچه ها بعد از ايجاد شيب لازم در سواحل نيز يكي ديگر از راههاي تثبيت سواحل رودخانه هاست.  با جمع بندي مطالب فوق تثبيت سواحل رودخانه ها به شيوه مستقيم  ( ايجاد سازه هاي  طولي ) را مي توان به انواع زير تقسيم بندي كرد:

       ¨         ساحل سازي توسط پوشش بدنه اي سنگريزه اي

       ¨         ساحل سازي توسط روكش تور سنگي

       ¨         ساحل سازي توسط كيسه هاي مخلوط ماسه و سيمان يا بتن خشك

       ¨         ساحل سازي توسط روش بيولوژيكي يا كاشتن درختچه هايي مانند توسكا

راه حل هاي شناخته شده جهاني جهت جلوگيري مستقيم از فرسايش ديواره ها عبارتند از: تثبيت سواحل و كاناليزه كردن

روش غيرمستقيم : تثبيت رودخانه ها در روش غيرمستقيم توسط احداث سازه هاي عرضي يا آبشكن كه اپي هم ناميده مي شود در طول ساحل فرسايش پذير انجام مي گيرد. در اين روش يك سري آبشكن به طور متوالي و عمود بر مسير جريان رودخانه ساخته مي شوند. اين آب شكن ها از يك سمت به ساحل رودخانه متصل شده و تا مسافتي در داخل بستر رودخانه به جلو مي آيند. آبشكن ها بسته به نوع مصالح به كار رفته در ساختمان به انواع مختلف سنگريزه اي، گابيوني، شمع فلزي يا چوبي تقسيم مي شوند.

سرعت آب هنگام برخورد با اپي ها گم شده و جريان پس از چرخش به آبشكن بعدي برخورد مي كند و بدينوسيله نيروي فرسايش آب مستهلك مي شود از طرفي به علت كم شدن سرعت آب، رسوبات حل شده توسط رودخانه بين هر جفت از اپي ها ته نشين شده و به مرور زمان فواصل بين اپي ها با اين رسوبات پر مي شود. در مورد فاصله بين اپي ها فرمول خاصي وجود ندارد البته  به  تجربه ثابت شده كه فاصله بين دو آبشكن بايد طوري باشد كه تنها يك جريان چرخشي بين هر جفت اپي ايجاد شود و بنابراين فاصله بايد يك تا دو برابر عرض متوسط رودخانه در طول فرسايش پذير باشد. با توجه به مطالب گفته شده طول آبشكن ها نيز معمولاُ1تا 4 برابر فاصله بين دو آبشكن توصيه مي شود. اپي ها را معمولاً با زاويه 90 درجه مي سازند.

آبشكن ها يا سربسته اند يا باز، در آبشكن هاي سربسته از نفوذ آب بر بدنه جلوگيري مي شود ولي در داخل آبشكن هاي باز كه غالباً به صورت شمع هاي فلزي يا چوبي هستند آب جريان دارد. از نظر نحوه جوابگويي آبشكن هاي سربسته در جهت تثبيت سواحل سريع تر عمل مي كنند.

تثبيت رودخانه ها در روش غيرمستقيم توسط احداث سازه هاي عرضي يا آبشكن كه اپي هم ناميده مي‌شود در طول ساحل فرسايش پذير انجام مي‌گيرد

كاناليزه كردن رودخانه :

در پيچ هاي با درجه چرخش زياد در رودخانه، كه به اين دليل رودخانه دائماً در حال فرسايش مي باشد، كاناليزه كردن رودخانه مي تواند مطرح باشد. در حالت طبيعي اين روند فرسايش آنقدر ادامه مي يابد تا انرژي رودخانه مستهلك شود. در نتيجه ي اين فرآيند دو سمت گلوگاه پيچ به مرور زمان به يكديگر نزديك مي شوند تا در نهايت به يكديگر متصل شوند به صورتي كه پيچ به صورت يك مسير نعل اسبي،  بيرون از مسير اصلي و جديد رودخانه باقي مي ماند. در چنين پيچ هايي راه حل كاناليزه كردن رودخانه است كه جهت نيل به اهداف زير صورت مي گيرد:

_ جلوگيري از تخريب تاسيساتي كه در كناره بيروني پيچ قرار گرفته اند و تثبيت اين مواضع براي جلوگيري از فعاليت مجدد آنها.

_ كنترل روند طبيعي فرسايش رودخانه جهت كنترل و هدايت درست آن براي رسيدن به اهداف پيش بيني شده.

_ كاهش هزينه تثبيت در آينده چرا كه مسير كاناليزه شده جديد به مراتب كوتاهتر از تمامي طول فرسايش پذير پيچ مي باشد.

_ افزايش بده رودخانه به علت كوتاهتر شدن مسير و افزايش شيب بستر رودخانه.

انواع روش هاي كاناليزه كردن رودخانه به دو صورت زير ممكن است:

روش اول احداث مسير جديد يا مقطع عرضي كامل مي باشد. در اين روش پس از طراحي مسير جديد مقطع عرضي كامل رودخانه با تثبيت متوسط بين رقوم دو گلوگاه پيچ احداث مي شود و سپس دهانه رودخانه در مسير قبلي با خاكريز مسدود مي گردد.

روش دوم به كمك احداث كانال هادي مي باشد. كانال هادي آبراهه كوچكي است كه پس از مسير يابي (طراحي مسير جديد بر روي نقشه ) با مقطع عرضي كه حداقل ده درصد از دبي طراحي را بتواند عبور دهد با خاكبرداري احداث مي شود. در اين حالت با توجه به فعال بودن پيچ رودخانه، مقداري از دبي جريان به مرور زمان وارد كانال هادي شده و با توجه به شيب بستر اين آبراهه به مرور زمان و در اثر فرسايش عريض تر شده و ظرفيت مطلوب را جهت انحراف رودخانه به وجود مي آورد. در دبي هاي كم چون امكان .بسته شدن كانال هادي به علت رسوب گذاري وجود دارد لذا در آغاز،  بايد يك سد كوتاه خاكي طراحي شود تا مانع ورود جريان آب با سرعت كم به داخل كانال شود و در عوض در دبي هاي سيلابي با عبور آب از روي آن اين سد كوچك شسته شده و جريان آب، مقطع عرضي واقعي خود را به مرور زمان ايجاد كند.

كنترل سيلاب:

از ميان روش هاي كتترل سيلاب مانند احداث سد مخزني _ آبخيز داري _ احداث سيل بند هاي خاكي يا بتني و انحراف سيلاب، دو مورد آخر يعني احداث سيل بندهاي بتني يا خاكي و انحراف سيلاب جزو مباحث مهندسي رودخانه است.

كنترل سيلاب به كمك احداث سيل بند هاي خاكي يا بتني: در اين روش ابتدا دبي طراحي يا در حقيقت دبي با دوره بازگشت مورد نظر انتخاب مي گردد. دوره بازگشت با توجه به درجه اهميت مورد نظر و يا ملاحظات اقتصادي انتخاب مي شود.

سپس با توجه به دبي طراحي، محاسبات پروفيل سطح آب در رودخانه انجام مي گيرد. اين محاسبات (با توحه به حجم زياد چنين محاسباتي ) مي تواند به كمك مدلهاي رياضي جريان ماندگار انجام  گيرد كه يكي از معروفترين اين مدلها در كشور ما مدل رياضي HEC-2 مي باشد. اين مدل رياضي به ازاي يك سري اطلاعات از وضعيت مثل شكل مقطع عرضي رودخانه در مقاطع مختلف، ضريب زبري، شرايط حدي پايين دست و غيره مي تواند رقوم سطح آب بعلاوه سرعت جريان و يك سري اطلاعات ديگر از چگونگي وضعيت جريان را براي هر مقطع عرضي از رودخانه محاسبه و به صورت جداولي ارائه نمايد.

با توجه به رقوم سطح آب و سرعت جريان و ساير ملاحظات و مباني طراحي، مسير سيل بندها در  جناحين رودخانه و ارتفاع آنها در بخش هاي گوناگون رودخانه تعيين و با توجه به جنس مصالح قابل دسترسي در محل، بدنه سيل بندها طراحي مي گردد.

كنترل سيلاب به كمك انحراف از رودخانه: اين روش در مواردي قابل استفاده است كه محلي براي تخليه سيلاب مثل درياچه،  باتلاق و يا يك فرورفتگي بزرگ و طبيعي در حوالي منطقه مورد مطالعه وجود داشته باشد. در اين روش براي صرفه جويي در احداث سيل بند در تمامي طول رودخانه در محلي مناسب،  سيلاب منحرف مي گردد اما در هر حال با كسب اطمينان از اين امر كه محل مورد نظر، قابليت ذخيره حجم سيلاب را دارا مي باشد محل انحراف در رودخانه مشخص مي گردد. سپس سيلاب مازاد بر كشش طبيعي رودخانه يا به طور طبيعي و يا به كمك يك سازه انحرافي در محل مورد نظر به داخل يك كانال سيلاب بر منحرف و سرانجام به محل درياچه يا فرورفتگي انتقال مي يابد. در اين روش بايد هزينه احداث سازه انحرافي و كانال سيلاب بر از هزينه هاي احداث سيل بند در پايين دست محل انحراف تا انتهاي رودخانه ارزان تر باشد تا اجراي چنين طرحي از لحاظ اقتصادي موجه تلقي گردد.

براي فعاليت در مهندسي رودخانه تسلط بر با مباحثي چون هيدرولوژي-هيدروليك رودخانه ها-مدل هاي هيدروليكي- مكانيك خاك - سازه هاي هيدروليكي نقش اساسي را ايفا مي كنند.

كاهش خسارات سيل از طريق تعيين حريم و بستر رودخانه ها   

 ادامه دارد

مورفولوژي رودخانه

شناختن شكل و ساختمان رودخانه مرفولوژي رودخانه ناميده مي شود به عبارتي به كمك مرفولوژي رودخانه مي توان اطلاعاتي از شكل هندسي آبراهه، شكل بستر و پروفيل طولي رودخانه به دست آورد. مرفولوژي يك رودخانه تحت تاثير عوامل متفاوتي مثل سرعت جريان فرسايش و نحوه رسوب گذاري قرار دارد از نظر مرفولوژي رودخانه ها  به دو طريق زمين شناسي و نوع مسير تقسيم مي شوند:

از نظر زمين شناسي: در اين تقسيم بندي با رودخانه هاي جوان، كامل، مسن مواجه هستيم.

رودخانه هاي جوان : رودخانه هايي هستند كه در شيبهاي تند جريان دارند. دره اين رودخانه ها به شكل و فرسايش در اين رودخانه ها تا هنگامي كه بستر به حالت تعادل نسبي برسد ادامه دارد.

رودخانه هاي كامل : اين نوع رودخانه ها در دره هاي پهن تري جريان داشته و از شيب نسبتاً ملايمي برخوردارند. فرسايش ديواره ها در اين نوع رودخانه ها جايگزين فرسايش بستر گرديده است،  چرا كه بستر قبلاً به يك حالت تعادل نسبي رسيده است.

رودخانه هاي مسن : اين رودخانه ها در دره هاي بسيار پهن جريان داشته، بسترشان داراي شيب ملايمي است و در مسير آنها آبشاري وجود ندارد.  مسيرهاي نعل اسبي در حاشيه رودخانه حاكي از تغيير مسير پيچ هاي رودخانه در طول زمان مي باشد. رودخانه كارون در ايران مثال خوبي از اين نوع رودخانه هاست.

در رودخانه هاي كامل فرسايش ديواره ها جايگزين فرسايش بستر مي‌گردد،  چرا كه بستر قبلاً به يك حالت تعادل نسبي رسيده است.

از لحاظ نوع مسير: رودخانه ها با مسير مستقيم،  پيچان،  شرياني، از همديگر مشخص مي شوند.

رودخانه ها با مسير مستقيم : بيشتر دربازه هاي كوتاه، رودخانه ها اين شكل را پيدا مي كنند كه خود يك حالت ناپايدار و انتقالي است و پس از برخورد با مانع در مسير رودخانه اين حالت از بين مي رود.

رودخانه ها با مسير پيچان : نماي بالاي اين رودخانه ها شامل يك  رشته  پيچ هاي پي در پي   

 مي باشد كه با مسيرهاي مستقيم به يكديگر وصل شده اند. رودخانه هاي پيچان داراي شيب ملايم مي باشند و غالباً ناپايداري در مسير آنها ديده مي شود. در ساحل بيروني پيچ،  سرعت جريان زياد شده كه همين امر باعث ايجاد فرسايش در اين سمت و در نتيجه رسوبگذاري در ساحل مقابل مي گردد. اين فعل و انفعالات به مرور زمان باعث پيش روي پيچ  به سمت ساحل بيروني و هم زمان با آن به طرف پايين دست رودخانه مي گردد.

رودخانه ها با مسير شرياني : اين رودخانه ها شامل يك تعداد آبراهه مي باشند كه در طول مسير از هم جدا شده و دو مرتبه به يكديگر مي پيوندند.

تثبيت بستر رودخانه ها:

اين نوع فرسايش بيشتر در رودخانه هاي جوان كه بستر آنها به حالت تعادل نرسيده ديده مي شود و بستر رودخانه به علت شيب تند و سرعت زياد جريان فرسايش يافته و مواد  شسته شده  به پايين رودخانه منتقل مي گردد.

راه حل معمولي براي تثبيت بستر رودخانه احداث  شيب شكن در طول بازه مورد نظر مي باشد. اين شيب شكن ها مي توانند از جنس بتني يا گابيوني ساخته شوند. ارتفاع متوسط شيب شكن ها و فاصله آنها از يكديگر پس از انجام مطالعات هيدروليكي دقيق با توجه به شرايط و جنس خاك قابل طراحي مي باشد.
 شيب شكن ها را با توجه به شرايط جريان  بر روي بستر رودخانه و يا در زير بستر رودخانه  مي توان احداث كرد كه با مرور زمان رسوبات بين اين سدهاي كوتاه  ته نشين مي شود و در نتيجه يك شيب ملايم در كف رودخانه ايجاد مي گردد.

راه حل معمولي براي تثبيت بستر رودخانه احداث  شيب شكن در طول بازه مورد نظر مي باشد

تثبيت ديواره رودخانه ها:

فرسايش ديواره رودخانه ها كه در رودهاي مسن با آنها مواجه  هستيم باعث بروز خسارات زيادي در زمين هاي اطراف رودخانه و سازه ها شده و حريم كاذبي براي رودخانه ها به وجود مي آورد كه به اين ترتيب از پتانسيل زمين هاي قابل استفاده اطراف رودخانه ها مي كاهد.

علل  فرسايش ديواره ها

اگر جنس مصالح ديواره ها ريزدانه رسي و يا چسبنده باشد به علت نفوذپذيري كم، در زمان فروكش سيلاب، سطح آب سريع پايين آمده، امكان زهكش سريع موجود نبوده و كاهش نيروي برشي بين ذرات سبب فرو ريختن ديواره ها خواهد شد.

اگر جنس مصالح ديواره ها ريزدانه غيرچسبنده باشد در اثر برخورد امواج با ديواره ها فرسايش سطحي به وقوع مي پيوندد.

در حالتي كه مصالح ديواره ها انواعي از مصالح فوق باشند بالا آمدن سطح آب زيرزميني و زهكشي آب از ديواره ها به سمت رودخانه، ذرات ريز را شسته،  باعث ريزش ذرات درشت بالايي ميشود.

انواع فرسايش

 نياز انسان به آب باعث شده تا اكثر تمدن هاي بشري در كنار رودخانه ها شكل بگيرند. انسان هاي اوليه  با زندگي در كنار رودخانه ها  بطور فطري و تجربي آموخته بودند كه جهت استفاده بهينه از اين منابع خدادادي، مي بايد رودخانه ها را دوست داشت و حتي در بعضي از فرهنگ هاي كهن آب و رودخانه بعنوان موجودي مقدس و حيات بخش مورد ستايش و احترام  بود.  با توسعه شهرنشيني و اجراي طرح هاي عمراني و دور شدن انسانها از رودخانه اين دوستي گسسته شد و انسان با برداشت  بي رويه شن  و ماسه از بستر رودخانه، خانه و شهرك سازي در حريم و بستر رودخانه، احداث سازه هاي تقاطعي و غيره اقدام به تعرض  به رودخانه و بر هم زدن رژيم متعادل و پايدار آن نمود. رودخانه ها به مثابه موجودات زنده اي هستند كه در مقابل اين تعارض اقدام متقابل نموده و لذا رژيم هيدروليكي آن در يك روند براي رسيدن به تعادل مجدد قرار مي گيرد.  مهندسي رودخانه علمي است كه اين اعمال اندر كنشي را بطور سيستماتيك هماهنگ و هدايت خواهد نمود و به عبارتي ديگر مهندسي رودخانه شامل تمام مراحل  برنامه ريزي،  طراحي، اجرا و بهره برداري از عمليات مختلفي است كه به منظور بهبود وضعيت رودخانه در جهت استفاده بهتر از آن اعمال مي گردد.

رودخانه ها شريان هاي اصلي حيات كليه سازه هاي آبي محسوب مي شوند و حفاظت و بهره برداري بهينه از آنها و همچنين حراست از  بستر و حريم آنها از مهم ترين  مسئوليت هاي وزارت نيرو مي باشد. 

استفاده بهينه از رودخانه ها به لحاظ اهميتي كه اين منابع طبيعي در برآورد نيازهاي بشري، از ديرباز تاكنون داشته اند از انگيزه هاي مهم به وجود آمدن شاخه ديگري از مهندسي آب به نام مهندسي رودخانه بوده است.  به علت نزديكي سازه هاي تغذيه كننده از آب رودخانه و زمين هاي كشاورزي اطراف رودخانه نياز به يك  برنامه ريزي  علمي جهت حفظ و حراست از اين سازه ها اجتناب ناپذير مي باشد.  علمي كه در مورد كليه مراحل  مطالعه و برنامه ريزي، طراحي، اجرا و بهره برداري  جهت بهبود و يا تغيير وضعيت موجود يك رودخانه به منظور برآورد نيازهاي عمراني بحث مي كند مهندسي رودخانه ناميده مي شود. 

علمي كه در مورد كليه مراحل  مطالعه و برنامه ريزي، طراحي، اجرا و بهره برداري  جهت بهبود و يا تغيير وضعيت موجود يك رودخانه به منظور برآورد نيازهاي عمراني بحث مي كند مهندسي رودخانه ناميده ميشود

رودخانه ها به مثابه موجودات زنده اي هستند كه در مقابل تعارض بشر اقدام متقابل نموده و لذا رژيم هيدروليكي آن در يك روند براي رسيدن به تعادل مجدد قرار مي گيرد

كليه رودخانه ها در معرض تغيير و تحول قرار دارند و كارهاي مهندسي رودخانه براي تغيير بده، مطالعه بده رسوبي،  مسير رودخانه، عمق آبراهه، پهنه سيل گير و كيفيت آب مورد نياز مي باشد. روش هاي معمول در راه رسيدن به اين اهداف استفاده از سازه هاي مختلف به تنهايي يا تركيبي از آنها مثل سد،  سيل بند خاكي يا بتني، پوشش بدنه، آبشكن  يا به كار گرفتن راه حل هاي قديمي مثل لايروبي مي باشد. از جمله مباحث مهم در مهندسي رودخانه شناخت شكل رودخانه (مرفولوژي )، تثبيت، سواحل و بستر رودخانه، كاناليزه كردن و كنترل سيلاب مي باشد.

مورفولوژي رودخانه

ادامه دارد...

منبع : مرکز گردشگری علمی فرهنگی دانشجویان ایران

۰(بعد از یه غیبت نسبتا طولانی باز، آمدیـــــم)ا

این همایش روز جمعه نهم اسفند برگزار شد . که اولش توی پردیس جدید دانشگاه به همت ۱۵۰۰ نفر دانشجو کلی نهال و درخت کاشتیم و بعدش هم به سمت مجتمع تحقیقاتی چاه نیمه راه افتادیم و چند ساعتی هم اونجا بودیم و کلی تجربه جدید کسب کردیم( البته ما یه هفته زودتر این همایش رو برگزار کردیم  حالا دلیلش چیه ؟؟.... بماند)

در پایان هم از زحمات جناب دکتر رهنما ریاست محترم دانشکده منابع طبیعی که در برگزاری این همایش کلی مارو کمک کردن تشکر می کنم

همه چیز در باره دستگاه های موقعیت یاب

          کلـــــــــــــــــــیک کنید و ببینید

آبخيزداري يعني تغذيه سفره آب هاي زيرزميني و افزايش توليد محصول
آبخيزداري بهره گيري از مجموعه گسترده دانش و تجربه است در يافتن راه هاي پيشگيري و رويارويي با فرسايش خاك و سيلابهاي مخرب
آبخيزداري يعني حفظ و احياء آبخيزهاي بحراني
آبخيزداري يعني بهره برداري كامل از سرمايه گذاريهاي هنگفت مالي در منابع اقتصادي كشور
آبخيزداري يعني بهره برداري مناسب و درست از منابع طبيعي و كشاورزي حوزه هاي آبخيز
آبخيزداري يعني تقويت پوشش گياهي و كاهش زيان هاي سيل هاي ويرانگرآبخيزداري يعني تغذيه سفره آب هاي زيرزميني و افزايش توليد محصول

به نظر شما در کشور ما کدامیک از موارد بالا رعایت می شود؟؟؟؟؟!!!!!!

منبع :اینترنت

درمطالعات آبخيزداري مسئله فرسايش از اهميت خاصي برخوردار است. مقدار رطوبت حاصل از فرسايش در حوزه هاي مختلف آبخيز متفاوت است ودر بعضي از حوزه ها مسئله اي اساسي در تعيين عمر مفيد عمليات آبخيزداري محسوب مي شود و از طرفي بيانگر بخراني بودن خود حوزه مي باشد. مقدار فرسايش و رسوب حاصل در حوزه هاي آبخيز به عوامل مختلفي بستگي دارد. عوامل ايجاد فرسايش شامل فرسايش آبي، افزايش نمكها، فرسايش بادي ، پسرفت شيميايي ، پسرفت فيزيكي ، پسرفت بيولوژيكي مي باشد. از ميان عوامل فوق فرسايش آبي از مهمترين عوامل فرسايش دهنده خاك مي باشند. تعيين فرسايش آبي در حوزه هاي مختلف اقدامي در جهت تشخيص حوزه هاي با فرسايش آبي بالا محسوب مي شود.
به عبارتي اولين اقدام براي مبارزه با رسوب حوزه هاي آبخيز تعيين حوزه هاي با توليد رسوب بالا و اولويت بندي حوزه هاي مختلف مي باشند و در اين جهت تاكنون روشهاي متفاوتي مورد استفاده قرار گرفته است كه نتايج متفاوتي را نيز ارائه مي دهد. در اين تحقيق براي تعيين رطوبت حوزه هاي آبخيز از تلفيق نقشه تخريب خاك (فائو، 1979) و تقسيمات درجه سه حوزه هاي آبخيز استفاده شده است. با اين تقسيمات درجه دو كل كشور به 30 بخش تقسيم مي شود. الويت بندي حوزه هاي مختلف از لحاظ فرسايش آبي بسيار مهم است. زير باعث مي شود كه حوزه هاي مختلف با همديگر مقايسه شده و از طريق مقايسه مورد ارزيابي قرار گيرند . اين روش براي كل ايران مورد استفاده قرار گرفته ونتايج بدست آمده حاكي از اين است كه حوزه هاي مختلف تماب از لحاظ توليد رسوب، بسيار متفاوتند.

مراتع شامل كليه مناطق با پوشش بوته ، گراس ، جنگلهاي غير انبوه و همچنين مناطقي كه به علت وجود املاح، شن، صخره و سر انجام خشكي محيط، امكان توليد جنگل تجارتي و يا زراعت ميسر نيست. در تعريفي ديگر كليه اراضي غير محصور با پوشش طبيعي و بارندگي كم را كه مورد چراي دامهاي اهلي و حيات وحش قرار مي گيرد، مرتع نامیده می شود.

كليه اراضي داراي پوشش طبيعي به نحوي كه خوراك دام از آن حاصل مي شود و تجديد حيات آن بطور طبيعي انجام مي پذيرد و همچنين آن قسمت از اراضي كه براي كمك به تجديد حيات پوشش گياهي طبيعي آن به نحوي از انحا بشر دخالت نموده است و پس از اين دخالت آن را همانند ساير مراتع اداره مي نمايد (تعريف جامعه مرتعداران).

مراتع علاوه بر نقشی که در تولید و تامین علوفه دارند دارای ارزشهای دیگری نیز هستند ، محاسبات و ارزیابی های بین المللی نشان داده است که ارزش یک هکتار مرتع در سال معادل 232 دلار است که 25 درصد این مقدار مربوط به تامین علوفه و 75 درصد آن مربوط به ارزشهای زیست محیطی است. به بیان دیگر مراتع ایران علاوه بر تولید 7/10 میلیون تن علوفه تقریبا" 4 برابر همین مقدار ارزشهای غیر مستقیمی دارند که معمولا" در محاسبات اقتصادی نادیده گرفته می شود. نقش دیگر مراتع را باید در جلوگیری از بروز پدیده سیلاب دانست.

این مخازن طبیعی که شامل چاه نیمه های شماره ی 1 و 2 و 3 و 4 میباشند به منظور ذخیره سازی آب رود خانه هیرمند مورد استفاده قرار گرفته اند . این مخازن در مجموع ظرفیت ذخیره سازی بیش از 2 میلیارد متر مکعب آب را دارا می با شند . با وجود رود بزرگ هیرمند که عرض آن در مواقع پر آبی به 900 تا یک کیلومتر می رسد و در مواقع کم آبی نیز عرض آن از 300 متر آبدهی کمتر نمیشود و در یاچه زیبای هامون  به عنوان بزرگترین دریاچه آب شیرین فلات ایران ،نام گرفته است. از جلگه حاصلخیز و بزرگ سیستان می توان سالیانه سه نوع محصول برداشت نمود ، به گونه ای که این سرزمین در گذشته به عنوان پر افتخار انبار غله آسیا مشهور شده است . بسیاری از پژوهشگران و مورخان تاثیر تمدن بی نظیر و کهن سیستان و حوزه هیرمند را بر ایران ،جهان اسلام و حتی تمدن بشری ژرف دانسته اند .

مقایسه مجموع ظرفیت ذخیره آب چاه نیمه ها و دریاچه هامون با تعدادی از رودخانه ها و سد های مخزنی ایران :

از چیز هایی که باعث حیرت من شد این بود که فهمیدم در زابلستان می توان در سال سه محصول برداشت زیرا هوا گرم و آب فراوان است ولی آنقدر زمین حاصلخیز می باشد که سکنه زابلستان به دو محصول و در بعضی از سالها به یک محصول اکتفا می نمایند و احتیاج ندارند دو محصول بردارند ...

                                         .       از کتاب "" منم تیمور جهانگشا ""

سدهای خاکی:

سدهای خاکی مصالحشان را از همان منطقه احداث و یا نواحی نزدیک تأمین می کنند ، و اصولاً دارای هسته رسی می باشند . رس بر اثر تماس با آب مانع نفوذ و انتقال آب و رطوبت می گردد و مانند نوعی عایق رطوبتی عمل می کند . اگر عمده مصالح تشکیل دهنده سد خاکی یکسان باشند ، سد را همگن می گویند و در غیر اینصورت ناهمگن. اگر کل سد خاکی از رس باشد سد خاکی همگن است ، اما اگر هسته مرکزی سد رس باشد و دور هسته مرکزی را با سنگهای دانه درشت پر کرده باشند ، سد غیر همگن محسوب می شود. از نظر تحلیل و آنالیز این نوع سدها بسیار حساس می باشند و در عین حال از نظر اجرا و پیاده سازی ساده تر می باشند.اجرای این سد در رودخانه های عریض ساده تر است. مصالح این سد اعم از ریز دانه و درشت دانه بایستی در دسترس باشد. این سدها برای زمینهایی نامناسب  از نظر مقاومت مناسب ترین نوع سد می باشند.

سدهای سنگریز:

این سدها خودبخود غیر همگن می باشند و حتماً باید یک بافت آب بند در مرکز آن قرار گرفته باشد. شکل این سدها درست مانند سد ناهمگن خاکی با هسته رسی می باشد با این تفاوت که در مرکز سد به جای رس از سنگ ریزه نفوذ ناپذیر استفاده می شود و در دور تا دور سد سنگریزه های دشت تر ریخته می شود. در برخی موارد رویه سد را به جای سنگریزه با بتن می پوشانند که در آنصورت دیگر نیازی به هسته آب بند نمی باشد. اینگونه سدها اغلب از نوع بلند می باشند. این نوع سد در برابر زلزله بسیار مقاوم هستند . سنگهای ریخته شده برای سد بایستی خاصیتهایی از قبیل جذب کم آب ، سایش کم ، مقاومت فشاری بالا و در برابر سرد و گرم شدن مقاومت خوبی داشته باشند.

سدهای بتنی وزنی:

این سدها عمدتاً کوتاه هستند و ارتفاع آنها بین 15 تا 20 متر می باشد ، این سدها به دلیل وزن زیادی که با بتن برای آن بوجود می آورند بر اثر فشار آب حرکت نمی کند و از جای خود تکان نمی خورد. در این نوع سد سرریز شدن آب مشکلی ایجاد نمی کند . این سدها در دره های عریض ساخته می شوند . این نوع سد در برابر تغییر درجه حرارت  نیز هیچگونه حساسیتی ندارد.

سدهای بتنی قوسی :

این سدها معمولاً در درهای باریک با شیب زیاد و از جنس سنگ اجرا می گردد و می تواند دو قوسی نیز باشند و در راستای عمود ی و افقی در ره دو حالت قوس داشته باشند. حسن این سدها این است که اگر به هر علتی در بدنه آنها ترک ایجاد شود خود نیروی فشار اعمالی از جانب آب پشت سد باعث هم آمدن این ترکها ( ترکهای حرارتی) می شود.

سدهای بتنی پشت بند دار:

سدهای پشت بند دار از نوع بلند هستند و با عث جلوگیری از خمشهای زیاد در بتن می شوند و برای تصور آن می توان اینگونه آنرا تشبیه کرد که دیواری بلند را که دارای پی در زمین است با تیرچه هایی در پشت آن نیز محکم نگه داشته شود تا فرو نریزد.

سدهای لاستیکی:

این سدهای اغلب بر روی رودخانه های فصلی زده می شود و این سدها از جنس لاستیک می باشند که در زمان مورد نیاز این سدها را از باد پر می کنند و این عمل باد کردن حجم سد را بالا می برد و سد مانع عبور آب می گردد. از این وع سد که کوتاه نیز می باشد در شمال کشور خودمان نیز وجود دارد.

 
بطور کلي مي توان کويرهاي ايران را براساس خصوصيات عمومي سطح آنها به 7 گروه زير طبقه بندي نمود. البته اين طبقه بندي هميشه کاملا مشخص نيست و گاهي خصوصيات برخي از گروهها با هم همپوشي دارند. بطور کلي انواع A يعني کويرهاي رسي و E يا کويرهاي نمک و G يا کوير درياچه هاي دايمي کاملا مشخص هستند و مي توانند در گوشه هاي يک مثلث قرار گيرند. از طرف ديگر انواع B و F يعني کويرهاي رسي خيس و درياچه هاي موقت در طبقه بندي فوق، در حد واسط بين انواع A و G قرار دارند و نوع C يا کويرهاي رسي همراه با نمکزار بين A و E قرار دارد.
نوع D يا کويرهاي رسي خيس همراه با نمکزار مي تواند در مرکز مثلث قراربگيرد. براي انواع کويرهاي اختصاصي، مثل کويرهاي همراه با مخروط افکنه دلتايي، کويرهاي C خيس همراه با نمکزار ولي بدون صفحات رسي و يک کوير با يک درياچه دايمي و يک درياچه فصلي کنار گذارده شده اند. نوع D يا کويرهاي رسي خيس همراه با نمکزار مي تواند در مرکز مثلث قراربگيرد. براي انواع کويرهاي اختصاصي، مثل کويرهاي همراه با مخروط افکنه دلتايي، کويرهاي C خيس همراه با نمکزار ولي بدون صفحات رسي و يک کوير با يک درياچه دايمي و يک درياچه فصلي کنار گذارده شده اند.
منبع:(پایگاه ملی علوم داده های زمین)
الف- گروه A: کويرهاي رسي
 

خاك شناسان عرصه هايي كه قوه بارخيزي يا توليد را به دليلي از دست مي دهند، يا خيلي پايين مي آيند بيابان نام نهاده اند ویژگی این خاکها عموما شامل. نفوذ پذیری ضعیف، مواد آلی پایین ، لایه های تجمع نمک در سطح ، رس های کم توسعه یافته ، ظرفیت پایین تبادل کاتیونی، رنگ قرمز تیره و توسعه کم افق های خاک است

ژئومرفولوگها جهت طبقه‌بندي بيابانها از اختصاصات ساختاري و مورفوژنيك استفاده کرده با تلفيق تعدادي از عوارض ژئومرفولوژي خاص بيابان از جمله کویرها، تپه های ماسه ای ، بدلندها، رخنمونهای سنگی ، مخروط افکنه های آبرفتی، کالوت ها ، گلاسی ها و امثال آنها بر اساس ويژگي مواد سطحي و شعاع و عملكرد فرآيندهاي رودخانه اي و بادي اقدام به تقسيم‌بندي بيابانها نموده‌اند.

.

کویر بزرگ از شمال به سلسله جبال البرز شرقی و کوه های بینالود از شرق به شهر عشق آباد و ازبک کوه  , از غرب به کویر کوچک و از جنوب به کویر لوت و کویرهای اطراف یزد و خور  محدود می شود . برای مطالعه این کویر , رویت عکسهای هوایی و نقشه

کویر کوچک (کویر مسیله ) از شمال به کوههای البرز شرقی و مرکزی , از جنوب به کویر ریگ جن  , از غرب به کوههای مرکزی ایران و سلسله جبال کرکس و از غرب به کویر بزرگ محدود می شود . این کویر در بر گیرنده کویرهای مرنجاب , بند ریگ , دره نخجیر , کویر سمنان و دریاچه نمک آران , حوض سلطان و کوههایی همچون سیاه کوه , سفیدآب , کوه طلحه , کوه دم و کوه یخاب می باشد .

کویر ریگ جن حد فاصل کویر کوچک و کویرهای طبس و یزد می باشد . این کویر به علت دارا بودن مناطق وسیع باتلاقی , تپههای شنی بلند و ریگزارهای وسیع جزو صعب العبور ترین مناطق جهان می باشد که تا کنون عده محدودی از آن عبور کرده اند . کوه ملا هادی در این کویر قرار دارد .

مناطق کویری طبس و یزد جزو دیگر مناطق کویری ایران می باشند که حد فاصلی بین کویر لوت و کویر بزرگ محسوب می شوند .باتلاق گاوخونی در این منطقه واقع شده است ..

کویر لوت یکی از صعب العبورترین نقاط جهان است . در قسمتهایی از این کویر هیچ موجود زنده ای حتی باکتری هم وجود ندارد . گرمترین نقطه کره زمین در این منطقه قرار دارد . شهر کلوته ها در حاشیه غربی این کویر قرار گرفته است . این شهر خیالی حاصل فرسایش شدید زمین در اثر وزش باد می باشد که از دور شباهت زیادی به یک شهر بزرگ دارد .

تعاريف متعددی توسط دانشمندان برای كوير ارايه شده که عمدتاً می­توان بر دشواری رويش گياهی به عنوان ويژگی مشترک تمامی كويرها يا بيابان­های واقعی زمين تأکيد کرد؛ به سخنی ديگر، كوير پهنه­ای است که در آن «حيات گياهی» با بدترين شرايط برای بقای خويش مواجه است و کمترين توان توليد را در مقايسه با ساير رويشگاه­ها دارد. 

دو واژه کوير و بيابان در اصطلاح عمومي، اغلب مترادف يکديگر بکار مي‌روند، اما از ديدگاه علمي متفاوت مي‌باشند.

کوير يا «پلايا»، در واقع سير قهقرائي بيابان است که در اثر تجمع سيلاب‌ها، تبخير فوق‌العاده زياد سطحي و بر جاي ماندن املاح قليايي نهايتا به صورت زمين‌هاي داراي پوشش سفيد نمکي، نمايان مي‌شود. بر حسب ميزان حمل مواد محلول و معلق، توسط سيلاب‌ها و هرزاب‌هاي حوضه‌هاي آبخيز ارتفاعات مشرف به نقاط پست بياباني (كه معمولا توام با املاح قليائي فراواني مي‌باشد) چاله‌هاي تدفيني بزرگ يا کوچک در آن شکل مي‌گيرد.

اين گونه سيلا‌ب‌ها در مسير حرکت خود‌، ممکن است از ساختارهاي مختلف زمين‌شناسي ( مانند ساختارهاي گچي‌، قليايي و آهکي) عبور نموده و نتيجتا در اثر شستشو و فرسايش مواد‌، املاح را با خود به چاله‌هاي تدفيني هدايت مي‌نمايند. بدنبال اين عمل‌، تبخير سطحي آب موجود‌، منجر به باقي گذاردن املاح (مخصوصا در سطح‌الارض) مي‌شود. بنابراين خاک اشباع از املاح شده و امکان زيست را از گياهان سلب مي‌کند به همين ترتيب کوير توسعه و گسترش يافته و هر روز بر دامنه آن افزوده مي‌گردد.

کويرها، فاقد حيات بيولوژيک بوده در صورتي که بيابان‌ها، داراي پوشش گياهي ضعيف مي‌باشد و اين پوشش گياهي بسته به شدت محدوديت‌هاي اکولوژيکي، ممکن است فقير تا بسيار فقير از پوشش گياهي باشد.

تخریب شیمیایی در كوير به علت کمی رطوبت بندرت انجام می‌گیرد. از این جهت بیشتر قطعات و ذرات کانی‌ها و همچنین سنگ‌ها در كوير دستخوش تغییرات شیمیایی نشده‌اند. از انواع تخریب‌های فیزیکی که در كوير انجام می‌گیرد، می‌توان عمل نیروی ثقل (گرانشی)، انرژی باد و تغییرات درجه حرارت را نام برد که از جمله عوامل موثر در تخریب مکانیکی هستند.

تغییرات درجه حرارت سبب انبساط و انقباض سنگ‌ها شده و باعث تخریب آنها می‌گردد. عدم وجود پوشش گیاهی در كوير موجب می‌شود که مواد حاصل از تخریب بوسیله باد به سهولت جابجا و پراکنده شود. گرچه باد از نظر فرسایش، از آب به مراتب دارای اهمیت کمتری است. ولی نقش مهمی را در فرسایش كوير به عهده دارد. در مناطق خشک که رسوبات تخریبی و سست توسط هیچ پوشش گیاهی محافظت نمی‌شوند، بادها به آسانی مواد را از جایی برداشته و در جایی دیگر انباشته می‌سازند. در نتیجه باد علاوه بر عمل حمل و نقل، عمل تخریب و رسوب‌گذاری را نیز انجام می‌دهد.

حمل مواد بوسیله باد:                                                                                                                              منبع:اینترنت

تعریف آبخيزداري؟ آبخيزداري، مدیریت و استفادة صحيح از اراضي حوضه آبخيز طبق برنامه هاي از قبل طرح ريزي شده مشتمل بر مهار فرسايش و تنظيم جريان هاي سيلابي و رسوب گذاري و اصلاح پوشش نباتي و غيره مي باشد. به عبارت دیگر آبخیز داری مدیریت علمی حوضه آبخیز است که ضمن توجه به مسایل اقتصادی و اجتماعی و حفظ منابع آب و خاک در حوضه های آبخیز از علوم و تجربیات مختلف بهره گیری می کند، بدون آنکه نقش مردم از نظر دور بماند .

حوزه فعالیتهای پرسنل حفاظت و حمایت از جنگلها و مراتع در تمامی عرصه پهناور کشور میباشد .

فعالیتهای این طرح در قالب ۵ پروژه بشرح زیر به مرحله اجرا گذاشته شده است:

1. پروزه حفاظت از جنگلهاو مراتع کشور
2. پروژه حمایت از جنگلها و مراتع کشور
3. پروژه جایگزین نمودن سوخت مناسب
4. پروژه احداث ساختمان و مرمت و تکمیل
5. پروژه تجهیزات و ماشین آلات 

حوزه آبخيز  درياي خزر

در اغلب کشورهای خاور نزدیک و شمال آفریقا،تولیدات دامی مراتع از طریق چرا در سطح وسیع توسط صحرا نشینان مهاجر در مناطق خشک انجام می گردد .

شاید به صراحت بتوان گفت که عامل اصلی تخریب اراضی را همین دامداران محلی تشکیل می دهند و بدتر اینکه تلفیقی از زراعت و دامداری توسط  دام دارهای کم تحرک و نیمه متحرک ،سالهای سال است که انجام می گیرد .در این بین افزایش سطح اراضی دیم (تبدیل مراتع به دیم کاری) ایجاد اصطکاک بین دام و پوشش گیاهی را بیشتر نموده است . "لورو "و "ژیله "مراحل اصلی تخریب حاصل از اعمال بی رویه انسان را این طور بیان می دارد:

عامل گسترش كوير را بايد در فاكتورهايي كه شوري منابع آب و خاك را سبب مي شوند بررسي كرد. بايد توجه داشت در فلات خشك ايران آنجايي كه شوري منابع آب و خاك از حد بحراني خود تجاوز كند بمعنی ظهور شرايط كويري است و بالاخره با پيشرفت بدون برگشت درجه شوري به غالب شدن مطلق كوير خواهد انجاميد. گسترش شوري در فلات ايران تنها به پهنه هاي پوشيده از نمك تحت عنوان كفه ها و باتلاق‌هاي نمك و سفره هاي آب شور زير زميني محدود نيست، بزرگترين مشكل وجود تشكيلات زمين شناسي محتوي رسوبات تبخيري چون گچ و نمك مي باشد كه تقريباً در اكثر نقاط ايران وجود دارد. بطور كلي كويرهاي نمكي به صورت مركز اصلي پخش نمك عمل مي كنند كه در بخش سطحي توسط آب و احياناً باد و در قسمت عمقي بوسيله نفوذ جريان آب شور اثرات مخرب خود را در زمين هاي اطراف برجای مي‌گذارد. راههاي پيشروي كوير را مي توان به صورت زير بر شمرد.

1ـ برداشت بي رويه از آبهاي زيرزميني حاشيه كوير: در اثر اين كار علاوه بر افت شديد سطح سفره هاي زيرزميني بحران ديگري به صورت شور شدن ذخائر آبي را بايد يادآور شد كه به علت بر هم خوردن تعادل بين آب شور و شيرين سبب پيشروي جبهه هاي آب شور در بستر آب شيرين سفره هاي زيرزميني مي شوند. افزايش تدريجي درجه شوري آب زيرزميني در دست بهره برداري آغازي جدي براي نمكزايي و نهايتاً تخريب منابع اراضي در جهت كويري شدن مي‌باشد.

خطر شور شدن اراضي در سواحل دريا به علت برداشت بي رويه از آب‌هاي زير زميني نيز وجود دارد البته در سواحل درياي مازندران به علت شرایط آب و هوايي مرطوب امكان تجمع املاح محلول در دشت هاي ساحلي بسيار محدود است ولي تجمع نمك در سواحل خليج فارس و درياي عمان در جنوب كشور با توجه به شرايط آب و هوايي بشدت گرم، تبخير بالا و نزولات جوي اندك از طرف دريا بطرف ساحل رو به افزايش است.

پارك ملي به محدوده‌اي از منابع طبيعي كشور اعم از جنگل، مرتع، بيشه‌هاي طبيعي، اراضي جنگلي، دشت و آب و كوهستان اطلاق مي‌شود كه نمايانگر نمونه‌هاي برجسته‌اي از مظاهر طبيعي ايران مي‌باشد و به منظور حفظ هميشگي وضع زندگي و طبيعي آن و همچنين ايجاد محيط مناسب براي تكثير و پرورش جانوران وحشي و رشد رستنيها در شرايط كاملاً طبيعي تحت حفاظت قرار مي‌گيرد

مساحت(هكتار)	استان	نام پارک	رديف
464056	آذربايجان شرقي و غربي	پارك ملي اروميه	1
446400	سمنان	پارك ملي كوير	2
160000	فارس	پارك ملي بختگان	3
87242	گلستان	پارك ملي گلستان	4
48678	فارس	پارك ملي بمو	5
47142	اصفهان	پارك ملي كلاه قاضي	6
35658	خراسان	پارك ملي تندوره	7
10013	تهران	پارك ملي خجير	8
9168	تهران	پارك ملي سرخه حصار	9
27244	چهارمحال و بختياري	پارك ملي تنگ صياد	10
149934	كرمان	پارك ملي خبر	11
3278	گيلان	پارك ملي بوجاق	12
8132	خراسان	پارك ملي سالوك	13
7038	خراسان	پارك ملي ساريگل	14
118000	سمنان	پارك ملي توران	15
27778	تهران	پارك ملي لار	16
1649771	-----	جمع كل

 این در حالی است که در طرحهای مرتعداری بدون آگاهی از کیفیت علوفۀ مصرفی، شرایط فیزیولوژیکی دام، شرایط محیطی و وزن واحد دامی موجود در منطقه مورد نظر نیاز روزانه دام را 2-5/1 کیلوگرم مادۀ خشک در نظر می گیرند و هیچ گونه تطابقی بین مواد غذایی مورد نیاز دامهای استفاده کننده از مرتع و کیفیت علوفۀ مصرفی صورت نمی گیرد. در نتیجه شرایط سوء تغذیه و کاهش وزن، شیوع امراض و بالاخره مرگ و میر در دامهای عشایر و تغییراتی در ترکیب گونه ای گیاهان مرتع حادث می شود. همچنین جهت انتخاب سیستم چربی، آگاهی از زمان مناسب ورود دام به مرتع ار لحاظ ارزش غذایی علوفه با اهمیت می باشد. چرا که ارزش غذایی علوفۀ تولیدی هر گونۀ گیاهی در مراحل مختلف رشد به نسبت برگ به ساقه و میزان خنثی بودن علوفه و مقدار مواد غذایی ذخیره شده در گیاه متفاوت است. در این طرح پس از نمونه برداری از گونه های مورد مطالعه به صورت تصادفی در هر یک از سایتهای واقع در مناطق مختلف آب و هوایی  و در مراحل مختلف فیزیولوژیکی، نمونه ها جهت ترکیبات شیمیایی به آزمایشگاه ارسال و مورد بررسی قرار می گیرد.

برای  مرتع دار  ديگری  كه  در يك  ناحيه  نيمه خشك كار می كند  و در آن  منطقه  ساليانه  بطور  متوسط  300 ميلی متر  بارندگی  ناظر  می شود ،  بارش  750 ميلی متر  در سال  بعنوان  يك  ركورد  سال  مرطوب  و پر باران  در نظر  گرفته  ميشود و مرتع دار  در اين ناحيه  با توجه  به  باران  اضافی  كه  مشكلاتی  نظير  غرقاب شدن  مرتع  و خيس  بودن  خاك  ،  تهيه  محل  سرپوشيده  برای  دام  و انبار كردن  محصول  ،  گل آلود بودن  جاده  و مشكلات  شخم  و نيز  برداشت محصول زير  باران بوجود می آورد  از بارش  اضافی  خشنود نخواهد بود .

بطور  كلی  در مناطق  خشك و نيمه خشك با توجه  به  وضعيت  اقليمی ، تطابق كشاورزی  سنتی  با  آب  و خاك  و متوسط  اقليمی  صورت  گرفته  و تجارب  شخصی  روستائيان و سنتهای  قديمی  به  آنها  می آموزد  چگونه  با  تغييرات  جزئی در شرايط  جوی از خطرات خشكسالی اجتناب كنند .

 
منطقه حفاظت شده هامون، زابل

اين منطقه با ۰۶۲‚۲۰۱ هکتار وسعت شامل دشت هامون، درياچه يا تالاب هامون و رودخانه هيرمند مى‌شود. اهميت اين منطقه بيش‌تر به دليل زيستگاه انواع حيات وحش، امکان پرورش‌ ماهى، وجود انواع پرندگان و تأمين علوفهٔ دام‌ها از نيزارها و استفاده از نى‌ها جهت حصيربافى مى‌باشد. پرندگان و جانوران وحشى اين منطقه عبارت‌اند از: پليکان و فلامينگو، پرندگان مهاجر آبى، تيهو، زنگوله بال، کورکر (باقرقره)، خرگوش، شغال، کفتار، کاراکال، يوزپلنگ، گراز و آهو.

مراتع و نيزارهاى اطراف درياچه اغلب اوقات سرسبز و متراکم هستند و زيبايى خيره‌کننده‌اى به اين منطقه مى‌بخشند. اين اکوسيستم يکى از زيباترين تالاب‌هاى ايرانى است.

منطقه حفاظت شده باهوكلات (گاندو)، بلوچستان

اين منطقه در منتهى‌اليه گوشه جنوب شرقى کشور، در طول مرز ايران و پاکستان قرار دارد. اين منطقه از کوه‌هاى کم آب و بيابانى تشکيل شده که تا رودخانه سرباز در بلوچستان گسترده شده است. منطقه مزبور، مأمن تمساح تالابى و منحصر به فرد ايرانى است که در آبگيرهاى کم عمق مسير رودخانه زندگى مى‌کند. اين حيوان در مواقع خشکى تا چند متر در زير آبگيرها نقب زده و در داخل آنها زندگى مى‌کند. اگر اقدامات به موقع حفاظتى سازمان محيط زيست و نظارت بر صيد نبود؛ نسل اين تمساح‌ها تاکنون از بين رفته بود. همچنين شرايط خاص اکوسيستم رودخانه‌اى اين منطقه امکانات زندگى نوعى ماهى عجيب به نام ماهى گِل خور با نام علمى Perio phthalinuse فراهم آورده است که قادر به زيست در آب‌هاى کم عمق و بستر گِلى رودخانه‌هاست.

اقدامات حفاظتى سازمان حفاظت محيط زيست در مورد نواحى پيرامون باهوکلات به منظور حفظ بخش نمونه‌اى از گياهان بلوچى (که تا حدودى بيابانى - سندى است) و نيز جاندارانى که با اقليم و گياهان مزبور ارتباط زيستى دارند، ‌ ضرورى است. اين جانداران عبارت‌اند : جبير، سنجاب نخلى شمالى، راسوى خاکستر هندى، هوبره، دراج، سوسمار و نيز بسيارى از انواع پرندگان که خاص شبه قاره هند مى‌باشد.

خط ساحلى درياى عمان که مرز جنوبى اين منطقه را تشکيل مى‌دهد، ناحيه قشلاقى پرندگان آبزى است و نيز، محل مهمى براى تخم‌‌گذارى لاک‌پشت سبزدريايى به شمار مى‌آيد.

منطقه حفاظت شده بزمان، ايرانشهر

اين منطقه به وسعت ۶۸۸‚۳۲۴ هکتار، منطقهٔ کوهستانى بزمان، تپه‌ماهورها و دشت‌هاى اطراف اين کوه را در بر مى‌‌گيرد. اين منطقه داراى کوهى نسبتاً مرتفع (۳۴۹۷ متر) با دره‌هاى آب شيرين و پوشش گياهى نسبتاً مناسب است. جوامع گياهى مشرف بر دامنه‌ها خرزهره، داز، قيچ، درمنه و انواع گَوَن است. حيوانات وحشى که در اين منطقه زندگى مى‌کنند عبارتند از : کبک، کبک چيل، تيهو، دراج، خرگوش، کل، بز، قوچ، ميش.

علاوه بر گونه‌هاى مختلف وحوش فوق‌الذکر، نوعى خرس سياه آسيايى که کوچکتر از خرس قهوه‌اى است در سيستان و بلوچستان زندگى مى‌کند. دهانه غارهايى که به احتمال زياد مى‌توان وجود خرس را در آنها حدس زد اکثراً حدود ۷۰ سانتى‌متر است که خود خرس سياه نيز به زحمت مى‌تواند داخل آن شود، ‌ به همين دليل دسترسى انسان به حيوان و عبور آن از اين گونه غارها، کار ساده‌اى نيست. کوه‌هاى سياه بزمان، بيرک‌، تفتان، سراوان، اطراف خاش، کارواندر، اسفندک و تپه‌ماهورهاى اطراف رود ماشکيل از جمله زيستگاه‌هاى اصلى اين گونه خرس به شمار مى‌آيد. پوشش گياهى اين مناطق زيستگاه مناسبى را براى گونهٔ در معرض انقراض و با ارزش خرس سياه در اين ارتفاعات فراهم آورده است. پوشش گياهى غالب زيستگاه‌هاى خرس در اين منطقه شامل : ارجن، کهور، کنار، داز، خرما، زرشک، زارچ، زالزالک، گز، توسکا، زيتون وحشى، انواع گون و درمنه، اورس، بيد، تنگرس و نسترن وحشى مى‌باشد که ميوهٔ بيشتر اين درختان، غذاى عمده خرس‌هاى سياه را تشکيل مى‌دهد. خرس‌ها به خرما و داز علاقه‌اى وافر دارند.
پرنده زيبايى به نام مينا با رنگ‌هاى سبز، آبى و سبزقبا نيز در بلوچستان به وفور يافت مى‌شود. اين پرنده به اندازه سار معمولى است و به سهولت اهلى مى‌شود و بعضى از کلمات را مانند طوطى ادا مى‌کند.

این جنگلها که مساحت آن حدود ۱۶۴۰۰۰ هکتار بر آورد گردیدهاست در شمال غربی ایران و در استان آذرباییجان شرقی واقع شده و حوزه آبخیز رودخانه ارس را شامل و دارای آب و هوای نیمه مرطوب و سرد میباشند . این جنگلها از نظر حفاظت خاک ،تنظیم هیدرولوژی آبهای سطحی و زیر زمینی و تاًمین قسمتی از نیازهای هیزمی و چوبی منطقه و حفظ حیات وحش و تنوع بیولوژیکی نقش بسیار مهمی دارد . وضعیت اقلیمی خاص و برخورداری از آب و هوای نیمه مرطوب و وجود مه در این ناحیه سبب گردیده تا جنگلهای نیمه انبوهی در این منطقه شکل گیرد . بسیاری از گونه های جنگلی ناحیه رویش هیرکانی در این ناحیه رویشی وجود دارد ،ولی بدلیل بدلیل عدم وجود گونه های اصلی نظیر راش ،توسکا و... موجب گردیده تا این ناحیه از ناحیه هیرکانی منفک شود . این ناحیه از تنوع بیولوژیکی بالایی برخوردار است . تا کنون حدود ۱۰۰ گونه چوبی شناسایی  که گونه های عمده درختی و درختچه های آن عبارتند از :بلوط،ممرز،ون،نارون،بداغ،هفت کول،زغال اخته،صنوبر،فندوق و سرخدار

این جنگلها در شمال کشور وجنوب دریای خزر قرار دارند که مساحت آنها حدود ۱۲۵ ، ۹۲۵ ، ۱ هکتار است و به علت داشتن آب و هوای مرطوب و معتدل و خاکهای مناسب از استعداد تولیدی بالایی برخوردار می باشند . طول این جنگلها حدود ۸۰۰ کیلومتر با ۱۰۳ حوزه آبخیز است که ازگیلداغی (گیلان) تا آستارا امتداد دارند و گونه های غالب و عمده درختی و درختچه های آن عبارتند از :

راش،ممرز،بلند مازو ،توسکای ییلاقی ،ون ،نمدار،شمشاد،لرگ،انجیلی،آزاد،خرمندی،لور،کچف و ... . گونه های صنعتی مرغوب آن نظیر راش،توسکا ییلاقی، و بلوط از نظر ارزش صنعتی و نجاری در جهان شناخته شده می باشد

وسعت این جنگلها طبق آمار گرفته شده در سال ۱۳۷۹ ، دو میلیون وصد و سی هزار هکتار است که در جنوب کشور مانند خوزستان،بوشهر، هرمزگان و سیستان و بلو چستان قرار دارند. آب و هوای حاکم بر این جنگلها نیمه استوایی است.این ناحیه رویشی از قصر شیرین در غرب شروع و بصورت نوار باریکی به سمت جنوب کشیده شده که در قسمت جنوبی به عرض این نوار افزوده گردیده. جنگلهای ماندابی یا مانگروها متشکل از دو گونه حرا و چندل در این ناحیه رویشی با بارشی که از شرق ناحیه به غرب آن افزایش می یابد از حدود ۱۰۰ تا ۲۵۰ میلیمتر تغییر می یابد . ضمنا میزان درجه حرارت سالیانه بطور کلی

از سمت غرب به شرق افزایش می یابد . گونه های این جنگل عبارتند از : آکاسیا ،کهور،کُنار،حرا،چندل،پده،کهورک،و...  که کُنار عنصر اصلی این رویشگاه محسوب می شود

سطح کل جنگل ایران ۴/۱۲ میلیون هکتار میباشدکه در حدود ۶/۷ درصد از سطح کل کشور را می پوشاند که با توجه به جمعیت کشور در حال حاضر سهم هر ایرانی ۲/. هکتار میباشد. بدیهی است این رقم با توجه به سرانه جهانی جنگل که ۸/. هکتار میباشد  حاکی از فقر و کمبود شدید کشور ما در این زمینه است. لازم به یاد اوری است که ایران در بین ۵۶ کشور دارای جنگل در جهان مقام چهل و پنجم را دارا است.

ابتدا جنگلهای ایران به دو ناحیه رویشی شمال و خارج از شمال تقسیم بندی می شود که ۱۵ درصد ان در شمال و ۸۵ درصد ان در خارج از شمال قرار می گیرد ودر کل ان را می توان به پنج ناحیه رویشی  بشرح زیر تقسیم بندی نمود

۱-جنگلهای مرطوب واقع در ناحیه رویشی هیرکانی (خزری)

۲-جنگلهای نیمه مرطوب واقع در ناحیه ارسبارانی

۳-جنگلهای خشک واقع در ایران تورانی

۴-جنگلهای نیمه خشک واقع در ناحیه زاگرسی

۵-جنگلهای خشک نیمه گرمسیری واقع در ناحیه خلیج عمانی

موقعیت جغرافیایی و اقلیمی و جریان بادهای نامساعد در کویرهای مرکزی سبب گردیده تا حدود بیش از ۸۰ درصد از ۱۶۴ میلیون هکتار مساحت کشور دارای شرایط خشک ونیمه خشک باشد بطوریکه بارندگی در این مناطق اندک وسالانه بین ۵۰ تا ۲۵۰ میلیمتر است .

در حال حاضر سطح بیابانها و شنزارها وکویرهای کشور ۳۴میلیون هکتار و مراتع فقیر کویری ۱۶ میلیون هکتار براورد می شود که از این مقدار ۱۲ میلیون هکتار سطح شنزارهای کشور بوده که ۵ میلیون هکتار ان شنهای روان وفعال می باشد.شواهد تاریخی واثار مکتوب بجا مانده از روزگاران پیشین حاکی از ان است که این مناطق از گیاهان و جنگلهای کویری پوشیده بوده است که متاسفانه طی قرنها بهره برداری بی رویه و نادرست از این منابع از طریق چرای مفرط- قطع درختان و درختچه ها - این منابع گیاهی کاهش یافته و به بیابانهای بایر تبدیل شده است. طبق براوردهایی در کشور سالانه یک درصد از اراضی بسمت بیابانی شدن پیش می رود

مراتع ایران:

حدود ۹۰میلیون هکتار از وسعت ۱۶۴ میلیون هکتاری خاک ایران را مراتع تشکیل می دهند که این میزان معادل ۹/۵۴ درصد سطح کشور می باشد . مراتع کشور دارای تولیدی به میزان ۲۱ میلیون تن علوفه خشک قابل برداشت در سال می باشد . این میزان علوفه خوراک دام حدود ۱۶ میلیون واحد دامی در سال و یا ۴۶ میلیون واحد دامی را در طول ۷ ماه از سال {دو دوره بهره برداری} تامین می نماید . البته از این میزان ۵۰ درصد ان مجاز می باشد {یعنی ۵/۱۰ میلیون تن } بدون انکه به سلامت موجود مراتع صدمه وارد شود .

تقسیم بندی مراتع از نظر پوشش گیاهانی که در ان میرویند

۱-مراتع علفی یا ییلاقی

۲-مراتع بوته ای یا قشلاقی

۳-مراتع کویری

از میزان ۱۶۴ میلیون هکتار عرصه کشور۲/۸۳ درصد ان را منابع طبیعی تجدید شوندهبخود اختصاص داده استکه می توان در یک نگاه اماری بصورت زیر طبقه بندی نمود:

۱-جنگلها با مساحتی در حدود ۴/۱۲ میلیون هکتار ۶/۷ درصد سطح ایران را می پوشاند

۲-مراتع با مساحتی در حدود۹۰ میلیون هکتار۹/۵۴ درصد مسهحت کشور را تحت پوشش دارند

۳-اراضی بیابانی و کویری با سطحی در حدود ۳۴ میلیون هکتار ۷/۲۰ درصد مساحت ایران را در قلمرو خود دارند

۴-اراضی کشاورزی -مناطق مسکونی شهری با وسعت حدود ۶/۲۷ میلیون هکتار ۸/۱۶ درصد کل مساحت کشور رابخود اختصاص می دهد

تا چند دهه پیش ارزش منابع طبیعی تجدید شونده {جنگلها و مراتع} با معیار منافع انی و سهل الوصول ان سنجیده میشد .در صورتیکه در دهه اخیر با بروز مشکلات ومعضلاتی درباره وضعیت محیط زیست ِِِمانند نازک شدن لایه اوزون -گرم شدن کره زمین ورشد فزاینده جمعیت انسانی بخصوص در کشورهای جهان سوم... و بطور اخص به مخاطره افتادن شرایط زیست محیطی و بهم خوردن تعادل اکولوژیک-تغییراتی در معیارهای ارزش گذاری منابع طبیعی تجدید شونده بوجود امد وبه همین دلیل است که در سالیان اخیرتوجه ویژه ای در سطح جهانی به مسئله حفاظت از منابع طبیعی بخصوص پوشش گیاهی معطوف گردیده که نمود بخشی از ان را در برگزاری کنفرانس سران کشورهای جهان در ریو ـبمنظور بررسی مسائل زمین ـتدوین کنوانسیون جهانی تنوع حیاتی -تدوین کنوانسیون بیابان زدایی ـبرنامه جهانی جنگل و... را می توان نام برد.