برای دانلود فایل اینجا را کلیک کنید .

   ايران با سابقه اي بيش از چند دهه در زمينه سنجش از دور ماهواره اي، يكي از مستعدترين كشورهاي آسيا در اين زمينه است.

 استفاده از فن سنجش از دور در ايران از سال 1351 يعني همزمان با پرتاب اولين ماهواره منابع زميني(لندست 1) آغاز گرديد و به صورت طرحي تحت عنوان "طرح استفاده از ماهواره" در سازمان برنامه و بودجه پيگيري شد.
   مرکز سنجش از دور ايران:
   در حال حاضر طبق مصوبه مجلس شوراي اسلامي و هيئت دولت، وظيفه دريافت، توزيع و پردازش اطلاعات ماهواره اي منابع زميني به عهده مركز سنجش از دور ايران است. اين مركز علاوه بر استفاده از امكانات سخت افزاري، نرم افزاري و نيروي انساني مجرب و كارآمد در زمينه سنجش از دور، داراي ايستگاه گيرنده ماهواره اي نيز مي باشد. مركز سنجش از دور ايران متولي امور آرشيو ملي اطلاعات ماهواره اي بوده و كليه اطلاعات اخذ شده و خريداري شده را در آرشيو خود نگهداري ‌نموده و برحسب تقاضا در اختيار استفاده‌كنندگان قرار مي‌دهد.
   در حال حاضر مركز سنجش از دور ايران با پوشش نسبتاً كامل چند ماهواره، توانسته است پيشرفت زيادي در زمينه تهيه تصاوير ماهواره اي در مقياس هاي مختلف، همچنين تفسير داده ها و اطلاعات رقومي داشته باشد. برخي از اطلاعات دريافت شده و مقياس آنها به اختصار عبارتند از:
   - لندست با سنجده هاي TMو Mss : 1:1000000 و 1:500000 و 1:250000
   - لندست با سنجنده ETM+ : 1:100000 و 1:50000
   - IRS با سنجنده Pan : 1:100000 و 1:50000 و 1:25000
   - IRS با سنجنده Liss III : 1:100000 و 1:50000
   - Spot با سنجنده هاي XS و 1:100000 :Pan و 1:50000
   - اطلاعات IKONOS: 1:50000 و 1:25000 و 1:10000 و 1:5000

برای ورود به سیستم الکترونیکی دانشگاه برای اعلام نمرات و انتخاب واحد و ... این جا را کلیک کنید

   سنجش از دورچيست؟
   بطوركلي Remote Sensing يا سنجش از دور را ميتوان تكنولوژي كسب اطلاعات و تصويربرداري از زمين با استفاده از تجهيزات هوانوردي مثل هواپيما، بالن يا تجهيزات فضايي مثل ماهواره ناميد. به عبارت ديگر سنجش از دور علم و هنر بدست آوردن اطلاعات در مورد هر موضوع تحت بررسي به وسيله ابزاري است كه در تماس فيزيكي با آن نباشد. مزيت برتر اطلاعات ماهواره اي نسبت به ساير منابع اطلاعاتي، پوشش تكراري آنها از نواحي معين با فاصله زماني مشخص است. در سنجش از دور، انتقال اطلاعات با استفاده از تشعشعات الکترو مغناطيسي انجام مي گيرد.

تجزيه و تحليل كننده با كمك داده هايي كه توسط سنجنده جمع آوري شده اطلاعات مربوط به نوع، ميزان، موقعيت و شرايط منابع مختلف زمين را استخراج مي نمايد، سپس اين اطلاعات( بصورت نقشه ها، جداول چاپي يا فايل‌هاي كامپيوتري) با لايه هاي ديگر اطلاعات در يك سيستم اطلاعات جغرافيايي ادغام و براي مصرف كاربران آماده مي‌شود.

 كاربردهاي مهم تصاوير ماهواره‌اي و اطلاعات حاصل از تکنولوژي دورسنجي:
   دورسنجي در بسياري از زمينه هاي علمي و تحقيقاتي كاربردهاي گسترده اي دارد. از جمله كاربردهاي اين فناوري مي‌توان به استفاده در زمين‌شناسي، آب‌شناسي، معدن، شيلات، كارتوگرافي، جغرافيا، مطالعات زيست‌شناسي و زيست‌محيطي، سيستم‌هاي اطلاعات جغرافيايي(GIS)، هواشناسي، كشاورزي، جنگلداري، توسعه اراضي و بطور كلي مديريت منابع زمين و غيره اشاره نمود. سنجش از دور در پيش بيني وضع هوا و اندازه گيري ميزان خسارت ناشي از بلاياي طبيعي، كشف آلودگي آب‌ها و لكه‌هاي نفتي در سطح دريا و اكتشافات معدني نيز كاربرد دارد.

 GPS چیست؟

سیستم مکان یابی جهانی یک سیستم هدایت (ناوبری)ماهواره ای است که شامل شبکه ای از 24 ماهواره در گردش که در فاصله 11 هزار مایلی و در شش مدار مختلف قرار دارند.

ماهواره ها دایما در حال حرکت میباشند ودر عرض24 ساعت دو بار کامل بر گرد زمین میگردند.(با سرعتی در حدود 108 مایل در ثانیه) ماهواره های GPS به نام NAVASTAR  شناخته میشوند.

لازمه هر گونه اشنایی  GPS  فراگیری ماهیت اصلی این ماهواره ها میباشد.اولین ماهواره GPS در فوریه 1978 پرتاب شد.وزن هر ماهواره تقریبا 2000 پوند میباشد و قدرت فرستنده ان 50 وات یا کمتر است. هر ماهواره دو سیگنال ارسال میکند که از فرکانس غیر نظامی استفاده میکند.

هر ماهواره حدودا 10 سال فعال میماند و جایگزینی ماهواره ها بموقع انجام میگیرد و ماهواره های جایگزین به فضا پرتاب میگردد.برنامه شبکه  GPSهم اکنون تا سال 2006 تنظیم شده است.

یکی از بزرگترین مزایای رهیابی GPS نسبت به روش های دیگر زمینی ان است که این سیستم در هر شرایط جوی و بدون توجه به نوع کاربرد گیرندهGPS  بخوبی کار میکند.

کاربردهای GPS

GPS  ها دارای کاربرد های متنوعی در زمین،دریا و هوا میباشد ، اساسا   GPS در هر جایی قابل استفاده است مگر در نقاطی که امکان  وصول امواج ماهواره ها در انها نباشد مانند داخل ساختمان ها ، غارها، نقاط زیر زمینی یا زیر دریاها ، کاربرد های هوایی GPS در رهیابی برای هوانوردی تجاری و ... میباشد.

استفاده زمینی از GPS بسیار گسترده تر میباشد. مراکز علمی از  GPS  برای استفاده از قابلیت و دقت زمانسنجی و اطلاعات مکانی اش استفاده میکنند.نقشه برداران از GPS برای توسعه مناطق کاری خود بهره میگیرند .

استفاده های ازGPS در کشاورزی مدرن و پایدار:

امروزه پیشرفت های که در علوم مختلف صورت گرفته است باعث شده تا عدم استفاده از سیستم های ماهواره ای به امری غیر واقعی مبدل گردد. خصوصا در زمینه های کشاورزی که با توجه به وسعت، شیوه و ارزش کار استفاده از این سیستم ها میتواند بسیارس از مشکلات را از پیش رو بردارد.

به عنوان مثال برای تقسیم اراضی میتوان از  GPS  کمک گرفت.

دیگر موارد استفاده از GPS  عبارتند از:

1)توان حریم گذاری برای مناطق تحط الحفظ

2)تعیین دقیق نقطه ها برای سم پاشی هوایی

3)تعیین میزان شیب ها برای انتقال اب به مزارع

4)امکان تعیین دقیق مقدار مساحت کشت شده از یک محصول

5)پیدا کردن راحت مسیر ها برای کارشناسان در بازدید ها

6)امکان ارزیابی عرض و طول رودخانه ها و برسی میزان خاکشوبی و رسوب گذاری

7)امکان جهت یابی در نقاط دور افتاده و دور از دسترس در مواقعی که امکانات از دست رفته

8)تهیه نقطه ها و نقشه های هوشمندانه از پیش تعیین شده برای ها ی که نمونه برداری در سطح وسیع انجام میگیرد

ماتسو(۱۹۷۵)برای اولین بار گزارشی از احداث یک سد زیر زمینی با عمق ۱۰-۲۵ در جزیره کاباشیما در غرب ژاپن داد. قبل از ان فقط سدهای زیر زمینی برای لایه های ابدار  کم عمق مورد استفاده قرار میگرفتند.

لارسن و سدروال(۱۹۸۰)مطالعاتی را بر روی گنجایش حجم مخزن سدهای زیرزمینی انجام دادند. در سالهای اخیر استفاده از مدلهای عددی نیزدر طراحی این سدها به کار گرفته شده است. سابیو(۱۹۸۷)مدل عددی تفاضل محدود برای طراحی و مدریت پیشروی آب دریا از میان سد زیر زمینی نیمه نفوذ پذیر در یک لیه آبدار آزاد ساحلی بکار برد.

جینو(۱۹۹۶) یک سد زیر زمینی را برای جلوگیری از پیشرفت آب دریا به بخش شمال استان اوکیناوای ژاپن و برای تعیین قابلیت کاربرد یک مدل دو بعدی جریان آب زیر زمینی شیرین و شور ارزیابی نمود.

گوپتا(۱۹۹۷) مدل تفاضل های محدود را برای تحلیل جریان در مخزن سد زیر زمینی جزیره فوکت تایلند و تخمین حجم مخزن به کار برد.

در کشورهایی نظیر تانزانیا -چین و امارات متحده عربی نیز نمونه های متعددی از سدهای زیر زمینی در مراحل مطالعاتی و تحقیقاتی قرار دارند. در کشور ایران هم با وجود شرایط توپوگرافی و اقلیمی مناسب در بسیاری از مناطق تنها چند نمونه کوچک مانند سد کهنوج و اندو هجرد شهداد در استان کرمان و سد زیر زمینی میمه در استان اصفهان احداث شده است.

با توجه به این که زمان ثبت نام برای ازمون کارشناسی ارشد  فرا رسیده  سایت سازمان سنجش دفترچه راهنمای ازمون کارشناسی ارشد را  منتشر کرده من هم منابع ازمون کارشناسی ارشد رشته مهندسی منابع طبیعی -مرتع و ابخیزداری را از این سایت گرفتم که شما هم میتونید با کلیک کردن در این جا مشاهده کنید.

منابع ازمون رشته بیابان زدایی را هم ببینید.

فکر کنم اشتباهی در ضرایب رشته ابخیزداری و مرتعداری  رخ داده باشه.

برای مشاهده مطلبی درباره کاربردهای سنجش از دور در منابع طبیعی اینجا را کلیک کنید.

سد های زیر زمینی در بسیاری از مناطق خشک و نیمه خشک دنیا به منظور توسعه منابع اب زیر زمینی و جلوگیری از هدر رفتن اب در سال های اخیر مورد توجه قرار گرفته اند.

قدمت استفاده از سدهای زیر زمینی عملا به زمان های کهن میرسد میتوان به ساخت سدهای زیرزمینی در جزیره ساردینیا در زمان رومیان باستان اشاره کرد نمونه هایی از این سدها به مفهوم واقعی در نیمه ول قرن بیستم ساخته شدند .رشد و تکوین سدهای زیر زمینی و برخورد علمی با انها در واقع از نیمه دوم قرن بیستم اغاز گردیده و در سه دهه اخیر رشد زیادی نموده است

در ضمن از وبلاگ شخصی من هم بازدید کنید. وبلاگی درباره مهندسی آبخیزداری میباشد

  GIS چيست؟
   سيستم اطلاعات جغرافيايي(Geographic Information Systems) يا GIS يک سيستم کامپيوتري براي مديريت و تجزيه و تحليل اطلاعات مکاني بوده که قابليت جمع آوري، ذخيره، تجزيه وتحليل و نمايش اطلاعات جغرافيايي (مکاني) را دارد.
   داده هادريک (GIS) بر اساس موقعيتشان نشان داده مي شوند.
   تکنولوژي GIS با جمع آوري و تلفيق اطلاعات پايگاه داده هاي معمولي، به وسيله تصوير سازي و استفاده از آناليز هاي جغرافيايي، اطلاعاتي را براي تهيه نقشه ها فراهم مي سازد. اين اطلاعات به منظور واضح تر جلوه دادن رويدادها ، پيش بيني نتايج و تهيه نقشه ها به کار گرفته مي شوند.
   دريک سيستم اطلاعات جغرافيايي واژه جغرافيايي يا(Geographic) عبارت است از موقعيت موضوع هاي داده ها، برحسب مختصات جغرافيايي (طول و عرض).
   واژه (Information) يا اطلاعات نشان مي دهد که داده ها در GIS براي ارائه دانسته هاي مفيد، نه تنها به صورت نقشه ها و تصاوير رنگي بلکه بصورت گرافيک هاي آماري، جداول و پاسخ هاي نمايشي متنوعي به منظور جستجوهاي عملي سازماندهي مي شوند.
   واژه(System) يا سيستم نيز نشان دهنده اين است که GIS از چندين قسمت متصل و وابسته به يکديگر براي کارکرد هاي گوناگون، ساخته شده است

با توجه به این که هیج یک از سوالت ازمون کارشناسی ارشد مهندسی منابع طبیعی-آبخیزداری در دنیای مجازی اینترنت منتشر نشده است من را بر آن داشت که در این زمینه اقدام کنم.

برخی از سوالات حفاظت خاک و آبخیزداری 1384

1)کدام یک از موارد زیر باعث کاهش فشار تحتانی در سدهای اصلاحی نمیشود؟

1-احداث فیلتر در زیر سد

2-ارتباط کامل بین سد و خاک پی

3-افزایش طول جریان آب در زیر پاشنه سد

4- کاهش طول جریان آب در زیر سد

2)کدام عامل در روش B.L.Mجهت تعیین وضعیت سطح خاک و فرسایش مورد استفاده قرار میگیرد؟

1-فرسایش هزار دره

2-فرسایش شیاری

3-فرسایش شیاری و ابعاد ان

4-فرسایش ناشی از انقباض و انبساط

3)هر چه عرض سکو ..... باشد علاوه بر...... هزینه خاکبرداری، هزینه احداث دیئاره محافظ نیز..... میباشد.

1-کمتر،افزایش،افزایش

2-بیشتر،افزایش،افزایش

3-کمتر،کاهش،افزایش

4-بیشتر،کاهش،افزایش

4)در رابطه Q=CIA (فرمول استدلالی) تغییرات ضریب رواناب با دوره برگشت چگونه است؟

1-با هفزایش دوره برگشت کاهش مییابد

2-باهفزایش دوره رگشت افزایش مییابد

3-ثابت است و هیچ گونه تغییری نمیکند

4-به ازلی هر 20 سال افزایش دوره برگشت 2/0 به ان اضافه میشود

5)کدام یک از روابط زیر جهت براورد عمق حداکثر حداکثر کنش در پای سدهای اصلاحی کاربرد دارد؟

1-رابطه ریمبرت

2-رابطه کولمب

3-رابطه لوی

4-رابطه مولر-مایر-پیتر

5)در یک رودخانه با انحنای زیاد و حالت سیلابی در صورتی که ارتفاع حداکثر آب در تکرار 100 ساله 4 متر باشد و بخواهیم جهت جلوگیری از فرسایش کناری در این رودخانه دیواره وازی با جریان احداث کنیم ، عمق لازم برای پی چند متر خواهد بود؟

1-1/6            2-4/7                 3-5/8               4-9

6)در یک سد L  شکل ضخامت بدنه سد 50 سانتیمتر و طول قسمت پاشنه پایاب 5/0 متر میباشد در صورتی که ارتفاع کل را 4متر در نظر بگیریم طول پاشنه سراب چند متر است؟

1-1           2-5/1               3- 75/1                   4- 2

7)یک سد سنگ چین ملات دار به اتفاع 2 متر در یک آبراهه دارای جریان لاوی شکل احداث میگردد، در صورتی که وزن مخصوص آب را در این حالت 9/1 تن بر متر مکعب در نظر بگیریم مقدار نیروی حاصل از سیال برای طراحی این سد چقدر میباشد؟

1-0              2- 57/0 تن                         3-712/0 تن                                 4- 95/0 تن

8)در یک سد خشکه چین به ارتفاع کل 2 متر و شیب بدنه پایاب 20 درصد، ابعاد قاعده کوچک و قاعده بزرگ مقطع سد به ترتیب برابر چند متر است؟

1- 6/0 و 1               2-1و 5/1             3- 4/1 و 8/1                4- 5/1 و 2

9) در صورتی که یک سد اصلاحی سنگ چین ملات دار کاملا از خاک پر شود و ارتفاع خاکریزی ان 2 متر باشد و ارتفاع اب روی سر ریز هم 5/0 باشد چنانچه وزن مخصوص اب را 2/1 و وزن مخصوص خاک را 8/1 تن بر متر مکعب در نظر بگیرم نیروی حاصل از فشار خاک به یک قطعه 1 متری از عرض سد چند تن است؟

1- 828/0                 2- 960/0               3- 966/0                   4- 07/2چ

10)ضخامت بدنه سد در سد های L  شکل برابر ارتفاع های 4و 5 و 6 متر به ترتیب برابر چند سانتیمتر است؟

1-50 و 60 و 70                                                  2-  40و 60 و 70

چالش های آبخیزداری در کشورهای در حال توسعه با تاکید بر ایران

منبع: ماهنامه علمی جهاد،شماره 258، سال بیست و سوم ، مرداد و شهریور 1382،صفحات   65-72  

مقدمه:

امروزه در کشورهای در حال توسعه از جمله ایران اصلاحاتی نظیر توسعه پایدار، توسعه روستایی، مدریت جامع آبخیز و ... در مقالات و کتب به چشم  میخورد و هر یک بر اساس تئوری خود، راحل هایی را برای پیشرفت اجتماعی و اقتصادی ارایه می دهند. در این روزها با قرار گرفتن فعالیت های آبخیزداری در بطن  اقدامات منابع طبیعی، به نظر میرسد لازم است متخصصان و طراحان سیاست های کلان ملی در بخش کشاورزی  به طور عمیقی بر مفاهیم و اصول آبخیزداری و نگرش ان بر توسعه پایدار و اقتصادی-اجتماعی توجه نموده و با بررسی چالشهای مهم آبخیزداری ایران راه را برای یک برنامه ملی و کلان در مدریت آبخیزها هموار نماید. بررسی منابع علمی نشان می دهد که از سه دهه قبل اصطلاح مدیریت جامع آبخیز با نگرش بر انسان و محیط زیست در قابل طرحهای آبخیزداری سعی دارد تا بر محور قرار دادن انسان در جهت تحول اساسی در اقدانات و برنامه های خود گام بردارند. با گذر مفهوم آبخیزداری از کشورهای اروپایی به امریکا و سپس به کشورهای در حال توسعه، یک هدف یعنی کنترل سیل همیشه مدنظر تمامی ملل در برنامه های آبخیزداری قرار داشته است. گرجه کشور های در حال توسعه از جمله ایران در سال های قبل از دهه 70 میلادی بیشتر به اقدامات حفاظت خاک و کنترل فرسایش توجه داشته اند ولی اکنون با تحول بر نگرش خود سعی دارند تمامی جنبه های موثر بر توسعه پایدار را مد نظر قرار دهند. برای متخصصان علمی، سیاست مداران و طراحان اقتصاد ملی ابهامات زیادی در سرمایه گذاری سطح کلان حوزه های ابریز وجود دارد. علت این امر ارایه اهداف و سیاست های کلان توسط آبخیزداری، توسعه روستایی، مدریت خشکسالی ،سیل و  ... است. برای روشن شدن مطلب و اریه سیاست های واضح در سطح کلان می بایستی به سوالت اساسی درباره ی چالش های آبخیزداری پاسخ داده شود و ارایه پاسخ مناسب به برخی از این سوالات ممکن است نیازمند مطالعه و تحقیق کافی باشد. این مقاله به منظور آماده شدن متخصصین و سازمان های ذیربط  کشور در ارایه یک برنامه ی مدون ملی با نگرش بلند مدت بر منافع ملت، سعی در شروع یک بحث ملی و ایجاد تفکر لازم برای اینده دارد. در این راستا شش سوال اساسی که همواره در کنگره های بین المللی آبخیزداری مطرح شده و مباحثات زیادی را بدنبال داشته و مطرح می گردد.

سوال اول: چه گروهی از سکنه آبخیز بیشترین منفعت را از اجرای برنامه های آبخیزداری می برند؟   

یک حوزه آبخیز دارای دو قسمت کلی بالادست و پایین دست می باشد. معمولا مناطق بالادست آبخیز دارای تیپ اراضی کوهستانی و یا تپه ای بوده و دارای کاربری جنگلی ، مرتعی و به صورت موضعی زراعی می باشد، و   در حالیکه نقاط پایین دست آبخیز دارای شیب کمتر و عمدتا دارای مناطق زراعی، مسکونی، پل ها، راه ها، مخازن ذخیره اب و کانال های ابیاری است. با اجرای یک برنامه آبخیزداری در یک حوزه مشخص دو دسته از سکنه بالا دست و پایین دست آبخیز از منافع ان بهره مند خواهند شد. بدهی است که در بسیاری از کشور های در حال توسعه از جمله ایران سکنه بالادست آبخیز ها معمولا از نظر اقتصادی ضعیف بوده و کمتر از اقدانات دولتی بهره مند می گردند. ( گرچه در جمهوری اسلامی ایران بسیاری از نقاط بالا دست آبخیزها از امکانات رفاهی بهره مند گردیده اند اما هنوز تفاوت زیادی در بهره مندی امکانات رفاهی و دولتی بین ان ها و سکنه پایین دست ابخیز ها وجود دارد). شغل سکنه بالا دست عمدتا دامداری و گاه در تلفیق با زراعت می باشد. سکنه پایین دست ابخیز ها معمو لا افراد حدمتوسط روستایی و شهری هستند که از امکانات رفاهی بیشتری برخور دار هستند و از اب های مهار شده در پشت سد ها جهت شرب، صنعت و کشاورزی سود می برند.در اختصاص بودجه ها به طرح های آبخیزداری و تعیین سیاست کلان ابخیزداری در کشور های در حال توسعه همیشه دو سوال مطرح بوده که چه کسانی بیشترین سود را از اجرای برنامه های ابخیزداری در یک حوزه ابخیز می برند و بر این اساس کدام نوع از افدامات حفاظتی و یا اقدامات منجر به افزایش  محصولات کشاورزی و دامی می باید در حوزه های ابخیز صورت گیرد. با نگرش بر درک  متفاوت کشور های پیشرفته و  در حال توسعه از مفهوم برنامه های ابخیزداری و ارایه مفهوم جدید ابخیزداری با نگاه بر انسان و محیط زیست، تحت عنوان مدریت جامع ابخیز از دهه 70 میلادی هنوز هم نگرش ابخیزداری در کشور های در حال توسعه از جمله ایران بر کنترل فرسایش و سیل در ابخیز سدهای ساخته شده، در حال ساخت و ابخیزهای شهری است. گواه این امر وجود دفاتر تخصصی سیل، فرسایش و مدریت اراضی  در ادارات کل و استانی ابخیزداری  ایران است. همجنین تصویب پروزه ها و اختصاص بودجه ها عمدتا در این قسمت صورت می کیرد، هر چند حدود 10 سالی است که نگرش بر انسان و مشارکت مردمی  در ادارات ابخیزداری مطرح بوده و چند پروزه موفق هم اجرا گردیده اما نتوانسته در سیاست های کلان دولت جایگاه ویزه ای کسب کند. اگر قبول کنیم که نگرش ابخیزداری دولتی، حفاظت و نجات شهروندان و سکنه پایین دست ابخیز از سیل و فرسایش است در واقع الویت سرمایه گذاری دولتی به حفاظت بوده و هدفش حفاظت  سازه های ابی نظیر سد ها، کانال های ابیاری، پل هاو جاده ها و مناطق مسکونی از سیل و فرسایش است اگر فرض شود که کلیه اقدامات ابخیزداری با موفقیت کامل اجرای نقش کنند ( که نیازمند ارزیابی کافی و دقیق است که تا به حال صورت نگرفته است)، اجرای چنین برنامه هایی از سوی ابخیزداری دولتی، منفعتی برای سکنه بالا دست ابخیزها در کشور های در حال توسعه از جمله ایران نخواهد داشت زیرا سرمایه گذاری دولتی از بخش سرمایه های ملی و مربوط به کلیه مردم ان کشور فقط منفعت های زیادی برای سکنه پایین دست حاصل خواهد نمود تا از نعمت اب شیرین سالم، اب کشاورزی مناسب و کافی، ابیاری، راه های ارتباطی اسفالته، پل هل، برق، مخابرات، صدا و سیما، مدارس، دانشگا ها و ... باشند. در صورتی میتوان نعمات زیاددی در اختیار سکنه پایین دست قرار داد که سکنه  بالا دست ابخیز با اجرای برنامه های ابخیزداری به منظور کاهش فرسایش و سیلاب موافق بوده و هماهنگی لازم را داشته باشند. حال این سوال مطرح می شود که وقتی سکنه بالا دست ابخیز به اندازه پایین دست از نعمات سرمایه گذاری های  ملی و دولتی برخوردار نمی گردد چگونه می توان انها را قانع به اجرای برنامه های ابخیزداری  در بالا دست ابخیز نمود ویا این که تفکر ابخیزداران دولتی را پذیرفته و در اجرا و نگهداری پروزه ها بطور عملی همکاری نمایند. حال اگر ابخیزداری دولتی در سیاست های کلان خود حفاظت را در الویت قرار ندهد و یا به عبارت دیگر منافع بیشتری را برای سکنه پایین دست ابخیز ایجاد نکند، بایستی سیاست افزایش تولیدات کشاورزی و دامی را سرلوحه پروزه های اجرایی خود قرار دهند. در این حالت می بایستی در بالا دست ابخیز توجه خاصی به اصلاح نزاد دام ها، افزایش تولیدات دامی، بازاریابی محصولات، زیر کشت بردن اراضی و اقدامات حفلظت خاک مبذول داشت، یعنی بیشتر سرمایه های دولتی در مناطق روستایی و عشایری و در قطب های دامداری و کشاورزی صورت گیرد که در این حال منافع کوتاه مدت کمتری به سکنه پایین دست خواهد رسید. سوال نهایی این قسمت بدین صورت مطرح خواهد شد که تاکید برنامه های ملی ابخیزداری و سیاست های کلان مدریت ابخیزهای ایران پس از تجمیع دو وزارت خانه جهاد سازندگی و کشاورزی می باید بر کدام مقوله حفاظت یا توسعه روستایی متمرکز گردد. در این مرحله می توان گفت که ویزهگیهای فیزیکی، طبیعی و نیاز های واقعی سکنه ابخیز ها قادر است الویت در مناطق مختلف کشورهای در حال توسعه از جمله ایران را مشخص نمایدو نمی توان یک سیاست کلی برای ابخیزهای کشورهای در حال توسعه اعمال نمود. به نظر می رسد با توجه به ویزهگی های جمعیتی در سالهای 2025و 2050 میلادی در کشور های در حال توسعه و تمرکز بیشتر جمعیت در شهر های بزرگ و نیاز بیشتر به تخصیص ابهای مهار شده به شرب و صنایع شهرهای بزرگ و نیاز به افزایش راندمان تولید در بخش های کشاورزی و دامی به ازای حذف مصرف واحد دام و علوفه، سازمان های دولتی کشور های در حا توسعه می باید منفعت هر دو سکنه ی بالادست و پایین دست ابخیزها را مدنظر قرار دهند و بسته به ویزه گی های ابخیز و نیازهای مردم، حد قابل قبول و بهینه بین حفاظت و تولید را در نقاط مختلف کشور معین نماید. در این صورت است که سازمان های دولتی دست اندر کار ابخیزداری و توسعه روستایی از حمایت سکنه بالا دست  و پایین دست ابخیزها برخوردار خواهند بود. در این زمینه سوالت زیادی مطرح خواهد گردید که باید سازمان های تحقیقاتی و دانشگاها بدنبال پاسخی مناسبی برای ان ها باشند. سوالاتی نظیر اینکه الویت حفاظت یا تولید در کدام ابخیز و با چه ویزهگی های فیزیکی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تاکنون صورت پذیرفته؟ در صورت وجود پاسخ مثبت نتایج ان ها چه بوده است؟ اقدامات ابخیزداری در کدام اقلیم، شرایط فرهنگی، طبیعی، اقتصادی و اجتماعی و فیزیکی موفقتر بوده است؟ و کدام بخش از سکنه از اقدامات ابخیزداری سود برده اند؟

سوال دوم: در حوزه های ابخیز، یارانه باید به چه کسانی پرداخت شود؟

یکی از موضوعات که بحث بسیار زیادی را در حوزه عمل ابخیزداری ایجاد کرده، موضوع پرداخت یارانه به سکنه ابخیز یا کشاورزانی است که در برنامه های ابخیزداری شرکت می جویند. در بسیاری از  کنفرانس های بین المللی حفاظت خاک از جمله در 1997 در چین، این چالش به دفعات مطرح و مورد بحث قرار گرفته است. یکی از تفکرات این نظر را دارد که خود کشاورزان  دارای منابع کافی به منظور اجرا و تکمیل اقدامات پرهزینه ابخیزداری نمی باشند. همچنین منافع حاصل از اقدامات ابخیزداری ممکن است چندین سال بعد یا نسل های بعدحاصل گردد و یا در مناطق دیگری که در پایین دست بروز کنند. لذا به نظر میرسد که پرداخت یارانه به کشاورزانی که با مشارکت در اجرای پروزه های ابخیزداری شرکت فعالی دارند منطقی باشد. زیرا یارانه ها  به صورت توزیع عادلانه درامد های دولتی است که شهرنشینان بدلیل برخورداری از زیر ساخت های بیشتر، برخورداری بیشتر از یارانه دارند. لذا شهرنشینان می باید مشارکت بیشتری در پرداخت هزینه اقدامات ابخیزداری مورد نیاز در بالا دست ابخیز داشته باشند. تفکر دیگربا پرداخت یارانه مخالف است. بر اساس تجارب گذشته، انها معتقدند که از یارانه مخصوصا یارانه نقدی بصورت نامناسبی در بسیاری از کشورها مخصوصا در حال توسعه استفاده شده است، بطوری که کشاورزان از نظر روحی  بدان وابستگی پیدا کرده اند. انها همچنین معتقدند که کشور های در حال توسعه از نظر منابع محدودیت داشته و قادر به پرداخت یارانه نیستند. لذا   مناسب تر خواهد بود تا بر جنبه های اموزش و ترویج تاکید بیشتری شده و کشاورزان با اموزش صحیح، درک کنند که مشارکت انها در اقدامات ابخیزداری در نهایت سود بیشتری برای انها در بلند مدت ایجاد خواهد نمود. تفاوت به تفکرها به تفاوت در مقیاس مورد نظر است. دسته اول منافع حاصل از  اقدامات ابخیزداری را فراتر از مرزهای مزرعه و حوزه ابخیز مورد عمل میداند که با انجام اقدامات مناسب  و پرداخت یارانه، منافع کل جامعه تامین خواهد شد در حالیکه تفکر دوم فقط در مقیاس مزرعه و حوزه ابخیز تمرکز نموده و نگاهی به منافع عموم نخواهد داشت. انواع مختلفی از یارانه وجود دارد که می تواند به صورت مستقیم و غیر مستقیم اعمال گردند. یارانه نقدی تنها نوع یارانه است که متاسفانه به سهولت مورد استفاده قرار می گیرد. بوترفهرستی از29 نوع از یارانه های قابل عمل دراقدامات ابخیزداری را ارایه نموده که برخی از انها کاملا ارزان و قابل عمل هستند. برای کاهش مشکلات دولت به نظر میرسد یارانه ها فقط بایستی در مراحل اولیه یک برنامه ابخیزداری یا برای معرفی یک اقدام جدید مورد استفاده قرار گیرد. هنگامیکه سکنه ابخیز از منابع چنین اقدامی مطلع گردند، خود به دنبال اجرا و نگهداری ان خواهند بود. از طرف دیگر راه های جدیدی برای تامین یارانه ها جستجو کرد. دریافت مبلغی از صادر کنندگان محصولات به منظور مصرف در اقدامات حفاظت اب و خاک و دریافت مبلغی از شهر نشینان می تواند به عنوان  منابع مهمی از یارانه ها برای دولت محسوب گردند.

سوال سوم: در اقدامات ابخیزداری بر کدام یک از اقدامات مکانیکی یا بیولوزیک تاکید میگردد؟

در مباحث حفاظت خاک سه نوع استراتزی ارایه میشود که الویت اول به مدریت زراعی، دوم به مدریت خاک و الویت سوم به اقدامات مکانیکی یا ساختمانی داده می شود. علت انتخاب مدریت زراعی بعنوان استراتزی دارای الویت اول را سازگاری بیشتر با محیط های طبیعی، ارزانتر بودن، عدم نیاز به فناوری پیشرفته، وجود دانش بومی در ابخیز های کشور های در حال توسعه و پذیرش بیشتر سکنه ابخیز ها ذکر نموده اند. در صورت استفاده از استراتزی اول و دوم و وجود فرسایش و یا سیل میتوان با استفاده از اقدامات مکانیکی و هزینه بیشتر، کمک لازم را بر روی سیستم جهت برقراری تعامل اعمال نمود. نقاط ضعف در اقدامات مکانیکی نظیر پر هزینه بودن، عدم استطاعت سکنه ابخیز در کشور های در حال توسعه در انجام ان بدون حمایت سازمان های دولتی و مشکلات نگهداری انان سبب مطرح شدن اقدامات بیولوژیک نظیر استفاده از مالچ گیاهی توام با شخم های حداقل یا صفر، کشت گیاهان بر روی خطوط تراز یا کشت گیاهان به عنوان کود سبز و یا بند های بیولوژیک از قلمه گیاهان، ارزش و عملکرد خود را زمانی نشان میدهند که بطور صحیح، در مکان های درست و شرایط اقلیمی مناسب به کار روند. اما سولات زیادی نبز همواره در بین متخصصین مطرح بوده و مجادله بسیاری را برانگیخته اما پاسخ های قطعی هنوز هم ارایه نگردیده است تا متخصصان جوان همانند یک کتاب راهنما بتوانند در مدریت ابخیزهای کشور های در حال توسعه از ان استفاده نمایند. سوالات زیر می توانند از این قبیل باشند.       

1.      ایا در مناطق پر شیب و دارای اقلیم مرطوب، اقدامات بیولوژیک به تنهایی قادر به کنترل رواناب سطحی اضافی و فرسایش خاک خواهند بود؟

2.      ایا اقدامات بیولوژیک قادر به تامین نیازهای عملیات زراعی مدرن  خواهند بود؟

شنگ معتقد است که پاسخ درست و صادقانه به دو سوال بالا "نه" خواهد بود. زیرا در سوال اول باید توجه داشت که بسیاری از کشور های در حال توسعه در مناطق مرطوب و گرمسیری قرار دارند که پوشش گیاهی به تنهایی قادر به حل مشکل رواناب اضافی و فرسایش خاک نخواهد بود. در مورد سوال دوم جواب "نه" بهترین پاسخ ممکن خواهد بود. لذا میتوان نتیجه گرفت روشهای بیولوژیک در ابخیزداری میتوانند بعنوان روشهای موقت مطرح باشند و بیشتر در مراحل اولیه استقرار خود نیاز خواهند داشت. با افزایش شیب در حوزه های ابخیز، نقش اقدامات مکانیکی بیشتر خواهد شد. برخی از سازمان ها و محققین معتقدند که اقدامات مکانیکی در شیب بیشتر از 30درجه در کنترل فرسایش موفق هستند. برخی از محققان نظیر باربارایکا  در مطالعه ای در امریکا دریافت که سکو ها در بلند مدت اقتصادی تر از کشت پوششی خواهند بود ولی برخی از محققان  دیگر معتقند که ساختمان های ساده نظیر نهرها برروی خطوط تراز بر روی اراضی شیب دار دارای هزینه ای معادل یک پنجم  هزینه احداث سکوی مسطح بوده، در حالیکه این نهرها فرسایش را تا 80 درصد کاهش داده اند. مسلما مهندسین اب و ساختمان تمایل بیشتری به اقدامات مکانیکی  و مهندسین کشاورزی و منابع طبیعی توجه بیشتری به روشهای بیولوژیک دارند. نگاهی به دانش بومی سکنه ابخیز در کشورهای مختلف جهان مخصوصا ایران نشان میدهد که انتخاب خاص ابخیزداری بستگی به سیستم کشاورزی، علایق و فرهنگ سکنه، منابع موجود در ابخیز و شرایط خاص فیزیکی- اقلیمی و اقتصادی ابخیز خواهد داشت. لذا نمیتوان از قبیل یک راه مکانیکی یا بیولوژیک را برای حل ابخیزهای یک  کشور مدنظر قرار داد، در حالیکه در برنامه های ابخیزداری ایران بودجه خاصی برای اقداماتی نظیر سنگ چین ملات دار، توری سنگ، خشکه چین، درختکاری و ... در هر استان اختصاص میدهند. در انتها باید به این نکته توجه نمود که انتخاب یک استراتژی ارزان همیشه موثرترین و پایدارترین نوع است.

سوال چهارم:هدف برنامه های ابخیزداری پیشگیری است یا کنترل؟

جواب به این سوال بستگی به شرایط واقعی اکوسیستم های کشورهای در حال توسعه دارد. بدهی است که از نظر تئوری، پیشگیری مقدم بر درمان و احیا است. اگر اکوسیستم های طبیعی در وضعیت مناسب قرار داشته باشند میتوان در سیاست کلان به پیشگیری الویت داد اما واقعیت چیز دیگری است. بررسی شرایط اکوسیستم های جنگلی- مرتعی و زراعی کشورهای در حال توسعه از جمله ایران مبین افزایش جمعیت و فشار بیش از حد تحمل اکوسیستم های مختلف است. افزایش سیل ها و اثار بارز انواع فرسایش در پهنه وسیع ایران خود گواه روشنی از واقعیت تلخ تخریب است. لذا در این شرایط می بایستی به قکر احیا اکویستم های تخریب شده بود. مسلم است طبقه بندی تخریب میتواند مدیران و کارشناسان فنی را در الویت دادن به سرمایه گذاری در نقاطی بنماید که دارای بیشترین خسارت اقتصادی و اجتماعی و یا احتمال بیشتر موفقیت است. در عین اینکه به بررسی حوزه های ابخیز و الویت بندی برنامه های احیایی پرداخته خواهد شد، بایستی در نقاطی که امکان دارد پیشگیری در برنامه ها و مطالعات ابخیزداری گنجاده شود. تنجه تاکنون به ان کمتر پرداخته شده نگاهی دقیق و مدبرانه به اراضی کشاورزی است. در اجرای پروژه های کشاورزی بایستی از اقدامات لازم برای حفاظت اراضی در برابر فرسایش استفاده نمود و با مدریت صحیح از تخریب اراضی به صورت بیابانی شدن، شور شدن، و ... سود برد. اگر بتوان اراضی را بر اساس قابلیتشان طبقه بندی نمود و کشاورزان طبق اصول و قوانین مشخص ملزم به رعایت انها باشند، مسلما بهترین یشگیری در حفاظت ابخیز ها خواهد بود.    

سوال پنجم: برنامه های ابخیزداری باید د رمقیاس مزرعه یا در مقیاس حوزه ابخیز طراحی گردند؟

تجربه تلخ برخی از محقین نظیرداگلاس سبب  شده تا برخی معتقد به طراحی و اجرای برنامه های ابخیزداری در سطح مزرعه باشند.عللی را که برای این اعتقاد ذکر کرده اند غبارتند از:

·        به اعتقاد کشاورزان، ابخیز یک واحد کمتر طبیعی برای عمل است.

·        اجرا و تکمیل یک برنامه ابخیزداری با مشارکت کشاورزان در سطح یک حوزه ابخیزداری مشکل و به ندرت موفق میباشد.

گرچه این دلایل  و تجارب را نمیتوان نادیده انگاشت، ضرورت و فواید طراحی و اقدام در مقیاس  حوزه ابخیز را نیز نمیتوان انکار کرد. حوزه ابخیز یک واحد جغرافیایی و اب شناسی است، حتی با مزرغه منطبق نباشد. همچنین در یک یستم جامع و کامل، یک حوزه ابخیز، یک واحد عملیاتی است که بالا دست رابه پایین دست ریط میدهد و انجام هر اقدامی در بالا دست، دارای نمود عینی در پایین دست خواهد بد. برای حفاظت کامل از یک ابخیز بایستی هر قطعه از اراضی، در یک برنامه کلی مد نظر قرار گیرد. حال فرقی نمی کند که اراضی زراعی، مرتعی، جنگلی و غیره باشد. همچنین بایستی جادهها، روخانه ها و مناطق مسکونی نیز در برنامه طراحی و اجرای حفاظت یا احیا قرار گیرد. اجرای عملیات حفاظت خاک در سطح مزرعه توسط کشاورزان در اراضی ملی توسط سازمان های دولتی صورت گیرد. البته می توان از روستاییان و عشایر در برنامه هایی نظیر درختکاری، بذرپاشی و نگهداری اقدامات مکانیکی بصورت قرارداد و پرداخت حقوق استفاده نمود. طراحی مدریت یک ابخیز در دو مرحله صورت میگیرد. در مرحله اول، طراحی کلی در سیستم مدریتی است که شامل بررسی منابع، تشخیص مشکلات، فرموله کردن راهبرد مدریت، تعیین بودجه لازم برای انجان اقدامات و ... است. پس از تصویب طرح کلی و تامین بودجه لازم جهت شروع اقدامات، یک طرح تکمیلی و تفضیلی برای هر یک از انواع اراضی نظیر جنگلهای حفاظتی، جنگل های صنعتی، اراضی دولتی و خصوصی لازم است. بعنوان مثال بایستی  یک برنامه تفضیلی برای انجام حفاظت خاک، نگهداری و نظارت در سطح مزارع  خصوصی تهیه، اجرا و در طی سالیان زیادی در برنامه های توسعه، ارزیابی و مجددا تکمیل سازی گردد. اگر چنبن اقدامی به خوبی طراحی و مورد ارزیابی قرار گیرد میتوان نتیجه گرفت طراحی در هر دو سطح مزرعه و  ابخیز لازم و ملزوم هستند و یکی بدون دیگری ناقص هستند. چه مدریت در سطح مزرعه و بخشی از مدریت ابخیز را در برگیر میگیرد و بدون در نظر درگرفتن مدریت سایر اراضی نمیتوان مدریت مطلوبی در سطح ابخیز داشت.

سوال ششم:ایا برنامه جامعه ابخیزداری از عهده وزارت جهاد کشاورزی برمی اید یا نیازمند کمک سایر وزارتخانه هاست؟  

مدریت جامعه ابخیز مفهومی است که در دهه 70 میلادی بسط داده شد. هدف اصلی ان توسعه و نگهداری منابع طبیعی در یک حوزه ابخیز با تاکید بر منابع انسانی و محیط زیست است. در چنین برنامه هایی عناصر توسعه روستایی یعنی ساخت و توسعه راهها، مناطق مسکونی و تجاری و مراکز بهداشت و اموزش نیز مد نظر میباشد که در طی دو دهه قبل، این گونه موارد در بسیاری از روستاهای ایران انجام شده است.

در اجرای یک مدریت جامع مشکلات بسیاری در کشور وجود دارد. اولین مسئله عدم کفایت پرسنل متخصص در زمینه های مربوط به ابخیزداریست. در بسیاری از استانهای ایران،بدلیل کمبومتخصص این رشته، از کارشناسان سایر رشته ها نظیر کشاورزی و زمین شناسی و جغرافیا استفاده میشود که بدلیل عدم اشنایی با این فن و هنر، هدر رفت انرژی و منابع از احتمال ناقص بودن اقدامات زراعی و اجراعی اجتناب ناپذیر است. لذا تربیت نیروهای متخصص در این رشته و گرایشهای وابسته، امری ضروری است. اگر این مشکل رفع گردد و پرسنل کافی به و جود بیاید، دومین مشکل، عدم اشنایی و درک سایر سازمان های اجرایی از مقوله مدریت جامع ابخیز است. در یک مدریت جامع ابخیز، کلیه وزارت خانه ها مسولیت اجرایی و همکاری داردند. بایستی وزارت راه، نفت، مسکن و شهر سازی، کشور، جهاد کشاورزی و ... با مفهوم مدریت جامع ابخیز اشنا شده و در این برنامه مشارکت فعال و عملی داشته باشند. سومین مشکل ایجاد هماهنگی لازم بین وزارتخانه های ذیربط در اجرای برنامه های مدریت جامع است که بسیار وقت گیر و مشکل خواهد بود. چهارمین مشکل فقدان بودجه کافی برای یک برنامه جامع ابخیز است. در ایران معمولا پروژه ها با بودجه اندکی شروع میشوند ولی برای تکمیل سریع و یا نگهداری ان بودجه ای در نظر گرفته نمی شود. در یک برنامه جامع ابخیز میبایستی کلیه مولفه های موثر در ابخز مورد عمل قرار گیرند و نگهداری موثر نیز صورت گیرد تا بتوان در بلند مدت منافع حاصل از ان اقدامات را در حوزه ابخیز لمس نمود. بدهی است کمبود بودجه کافی سبب اجرای ناقص پروژه و یا بخشی از پروژه ها در یک سیستم اخیز خواهد شد و در نهایت مشکلاتی نظیر کمبود درامد، سیل، فرسایش،تخریب پل و جاده ها ، منازل مسکونی و تجاری،تلفات دام و ... حل نخواهد گردید،در حالیکه علی الظاهر دولت در چنین اموری سرمایه گذاری کرده است.

پنجمین مشکل، ایجاد تعادل بین علایق سکنه بالا دست و پایین دست ابخیز است. معمولا سکنه پایین دست اقدامات حفاظتی ر انجام میدهند در حالیکه سکنه بالا دست اقدامات توسعه روستایی و افزایش تولید و درامد را مد نظر دارند. با توجه به محدودیت بودجه دولتی، ایجاد تعادل بین علایق حفاظتی و توسعه کاری بس مشکل است.

به نظر میرسد با توجه به محدودیت های  بودجه دولتی، الویت بندی نیازهای مدریتی یک طرح جامع ابخیز بتواند کارساز باشد. اگر چنانچه سازمان های دولتی با اجرای نظارت و مشاوره فعال سعی در هدایت بودجه های دولتی در تشکل های مردمی به منظور اجرای  پروژه های ابخیزداری نماید. با داشتن یک برنامه کامل مدریت جامع ابخیز میتوان سازمان های دولتی در تشکل های مردمی به منظور اجرای پروژهای ابخیزداری نماید. با داشتن یک برنامه کامل  مدریت جامعه ابخیز میتوان سازمان های دولتی را دراجرای پروژه هایی نظیر احداث راه، ساختمان، مسیر لوله های نفت و گاز، و... هدایت نمود تا سکنه محلی بتوانند حداکثر سود را کسب نموده و در بلند مدت نگهداری اقدامات اجرا شده را با حداقل هزینه انجام دهند تا یک توسعه پایدار در منطقه ایجاد شود. سازمان مدریت و برنامه ریزی کشور نیز در صورت اشنا شدن با این مقوله قادر خواهد بود بخشی از بودجه سازمان های دولتی را که بایستی در اجرای مدریت جامع ابخیز دخیل باشند، با مصوبات قانونی به سوی اجرای مناسب تر ابخیزداری سوق دهند.

فرایند جدا شدن ذرات تشکیل دهنده ی خاک از یکدیگر، از دست رفتن انها را توسط جریان اب (رواناب)یا وزش باد را فرسایش گویند.میزان فرسایش خاک در سطح جهانی حدود 10و تن در هکتار است و در ایران بالغ بر 25 تن در هکتار در سال می باشد.

تخریب مخصوص عبارت است از مقدار مواد برداشت شده در واحد سطح (هکتار)در سال برای محاسبه خاک از بین رفته و شدت فرسایش مورد استفاده قرار می گیرد.در کنترل فرسایش ابی در اراضی شسب دار شخم باید بطور کنتوری یعنی عمود به جهت شیب زمین انجام شود . بطور کلی هر چه قدر نفوذ پذیری خاک بیشتر باشد قسمت بیشتری از اب باران در خاک نفوذ پیدا می کند در نتیجه میزان هرزروی اب سطحی و فرسایش نیز کمتر است.

در فرسایش خاک به همراه شستشو و جابجایی ذرات خاک سطحی ،عناصر غذایی نیز جابجا شده و از دسترس ریشه گیاهان خارج می شوند. و خاک به جای مانده از نظر ذخیره مواد غذایی فقیرتر از خاک فرسایش یافته خواهد بود بعلاوه خاک زیرین به بجای مانده عموما از نظر خواص فیزیکی شرایط نامساعدتری از جهت شاختمان نفوذ اب و تهویه خواهد داشت. خسارت ناشی از فرسایش محدود به خاک زراعی نشده بلکه ذرات خاک شسته شده پس از رسوب گذاری و ته نشینی می توانند سبب پر شدن کانال ها و سیستم های ابیاری و سد ها و غیره شوند.

فرسایشی که در حد فرسایش طبیعی باسد فرسایش مجاز نامیده می شود.در فرسایش طبیغی خاک از بین رفته برابر خاک تشکیل شده می باشد.فرسایش طبیعی حاصل فرایند های ناشی از تخریب کوه ها و نقل و انتقال ذرات خاک ها در اثر عوامل طبیعی نظیر اب و باد می باشد که نتیجه ان تشکیل رخساره هایی نظیر دره ها،بستر رودخانه ها ،دلتاهاو کویر هایی حاوی شن های روان و غیره می باسد.

فرسایش تسریعی که حاصل دخالت بشر در طبیعت جهت استفاده و بهره وری بیشتر از اراضی موثر در مناطق جنگلی،مرتعی می باشد.این نوع فرسایش موجب تشدید اثر عوامل اب و هوایی (اب و هوا) و تخریب رخساره های طبیعی گشته و لذا کنترل ان مشکل تر در اراضی با شیب زیاد و از بین بردن پوشش گیاهی طبیعی منطقه و میزان خسارت ناشی از ان بیشتر از فرسایس طبیعی می باشد و در نهایت موجب تخریب خاک می باشد.

در پدیده ی فرسایش دو عمل در پی هم اتفاق می افتد:

1-جدا شدن ذرات خاک از همدیگر توسط عواملی نظیر پدیده ی انجماد و ذوب متناوب،ضربات ناشی از قطرات باران

2-حمل و تغییر مکان انها توسط جریان اب بصورت سیلاب و یا وزش شدید باد.

3-رسوب مواد جابه شده در منطقه ای دیگر

اثرات تخریبی قطرات باران که سبب شسته شدن ذرات خاک می گردند:

1-جدا نمودن خاکدانه ها و ذرات اولیه خاک از یکدیگر

2-از هم گسیختن ساختمان خاک

3-به هوا پاشیده شدن ذرات جدا شده خاک

بدین ترتیب ذرات تفکیک شده خاک یا توسط جریان اب حمل می شوند و یا اگر به وسیله اب شسته نشوند.پس از خشک شدن ایجاد سله های سخت و نفوذ ناپذیر را در خاک می نماید که موجب قطع امکان تنفس ریشه گیاهان و نفوذ اب در خاک می گردند.

عوامل موثر در پیشگیری از تاثیر فرسایش قطرات باران،وجود پوشش های گیاهی نظیر جوامع جنگلی ،مرتعی و گیاهان زراعی ،وجود بقای گیاهی در سطح مزرعه پس از برداست محصول و نیز انواع مالچ ها می باشند که از پدیده از هم پاشیدن ذرات خاک و هرزروی اب های سطحی ممانعت می کند.

عوامل موثر ذر فرسایش تسریعی:

1-از بین بردن پوشش گیاهی طبیعی منطقه و تغییر بهره وری طبیعی از اراضی.

2-کشت گیاهان که پوشش کافی در سطح خاک فراهم ننموده و بخشی از خاک لخت باقی می ماند.

عوامل موثر در میزان و سرعت فرسایش ابی:

1-مقدار کل بارندگی و شدت بارش: هر چه مقدار بارش سالانه بیشتر باشد احتمال بروز فرسایش ابی بیشتر است.اما نه تنها مقدار کل بارندگی بلکه شدت بارش نیز در میزان فرسایش ابی موثر است بطوریکه که در مناطق نیمه خشک هر چند مقدار کل بارندگی سالانه ناچیز است اما به علت بارش های کوتاه مدت و اغلب به صورت رگباری و سیل اسا فرسایش خاک در این مناطق بیشتر از مناطق مرطوب با بارشهای ملایم در طول سال می باشد.

تاثیر بارندگی در فصول مختلف سال نیزمتفاوت است بطوریکه در فصولی که خاک دارای پوشش گیاهی است اثرات تخریبی فرسایش با ممانعت پوشش گیاهی از برخورد مستقیم قطرات باران بر خاک بیشتر از فصول پس از برداشت محصول است که زمین فاقد پوشش گیاهی می باشد.

2-شیب اراضی: شیب زیاد با تسریع سرعت جریان اب (رواناب) موجب شدت گرفتن فرسایش ابی و هرزروی اب می گردد. با افزایش سرعت جریان اب نیز اندازه ی ذرات قابل حمل و مقدار مواد حمل شده نیز افزایش خواهد یافت.

فرسایش ابی در شیب های متوسط و طویل بیشتر از شیب های تند ولی کوتاه می باشد.

3-پوشش گیاهی: موثرترین پوشش های گیاهی در برابر فرسایش ابی جوامع جنگلی و پوشش های جنگلی می باشند. در حالیکه گیاهان زراعی تاثیر کمتری در حفاظت خاک در مقابل فرسایش ابی دارند. وجود مالچ های گیاهی که در واقع از باقی گذاردن بقایای گیاهی پس از برداشت محصول در سطح خاک می باشند نه تنها مانع فرسایش شده بلکه با کاهش تبخیر از سطح خاک به حفظ رطوبت در خاک و دانه بندی ذرات خاک کمک میکند.

4- خاک : مهم ترین عوامل فیزیکی موثر خاک در جلو گیری از شدت فرسایش قابلیت نفوذ اب در خاک و ثبات و پایداری ساختمان خاک می باشد.

قابلیت نفوذ اب در خاک تابع بافت خاک،مقدار رس، نوع رس ها(درجه تورم پذیری رس ها) است. ثبات ساختمان نیز تابع نوع کاربری از اراضی و شدت فشرده شدن خاک در اثر حرکت ادوات و ماشین الات کشاورزی و غیره بر روی سطح خاک است بطوریکه گسترش فرسایش ابی خاک مربوط به اراضی شنی می باشد. در اراضی شنی به دلیل نفوذ پذیری بالا از ایجاد رواناب تا حدود زیادی جلوگیری می شود. بطوری کلی هر چقدر نفوذ پذیری خاک بیشتر باشد قسمت بیشتری از اب باران در خاک نفوذ می کند و در نتیجه میزان هرزروی اب سطحی و فرسایش نیز کمتر است.

در کنترل فرسایش ابی در اراضی شیب دار شخم باید بطور کنتوری یعنی عمود به جهت شیب زمین انجام شود.

انواع فرسایش ابی:

فرسایش ورقه ای : ذرات سطحی خاک بطور نسبتا یکنواخت شسته شده و هدر می روند.

فرسایش شیاری : در این فرسایش برخورد قطرات باران با خاک و هرزروی ذرات خاک سبب پدید امدن شیارهایی در سطح زمین می گردد.

فرسایش خندقی: در این فرسایش به علت شدت و یا سرعت بارندگی و یا سرعت بالای جریان در سطح خاک شیارهای پدید امده عمیق تر و ایجاد شکاف های عمیقی در لایه های سطحی می نماید.

انتخاب نوع گیاهان زراعی در کنترل فرسایش بسیار حایز اهمیت است بطوریکه کشت گیاهان کرتی نظیر سیب زمینی و ذرت باعث تشدید میزان فرسایش ابی شده و در مقابل گیاهان مرتعی امکان فرسایش را به حداقل می رساند. همچنین گیاهان با ریسه های افشان نسبت به گیاهانی که ریشه های مستقیم یا غده ای دارند از شدت فرسایش می کاهند. همچنین در کشت گیاهان زراعی بدون تناوب شدت فرسایش شدیدتر از کست گیاهان با تناوب می باشد. در میان انواع پوشش های گیاهی، پوشش های مرتعی چمنی بیشترین مقاومت را در برابر فرسایش ابی دارند .

فرسایش بادی:

بیشتر در مناطق خشک اتفاق می افتد. در این فرسایش عمل فرسایش نیز دز طی سه مرحله انجام می گیرد

1-جدا کردن ذرات خاک از یکدیگر توسط نیروی باد.

2-حمل و انتقال ذرات جدا شده به وسیله باد.

3-ته نشین شدن ذرات در اثر نیروی وزن خود بر اساس سبکی و سنگینی ذرات.

حمل ذرات خاک توسط باد به چند طریق صورت می گیرد:

جهش ذرات خاک از یک نقطه به نقطه ای دیگر که حدود 75-50 درصد انتقال و جا به جایی ذرات به این طریق صورت می گیرد.

خزیدن ذرات در سطح خاک که حدود 25-5 درصد جابه جایی ذرات خاک را به خود اختصاص می دهد.

حرکت ذرات خاک به حالت معلق در هوا که صرفا ضمن بارندگی و یا پس از کاهش سرعت باد دوباره به زمین بر می گردند. در حدود 40-3 درصد حمل ذرات خاک به این روش صورت می گیرد.

عوامل موثر در فرسایش بادی:

مهم ترین عامل درصد رطوبت خاک است.

سرعت باد،درجه تلاطم و مقدار مواد معلق در ان در میزان فرسایش موثر است.

وضعیت قسمت سطحی خاک، اگر دارای پوشش گیاهی باشد مقاومت خاک در مقابل فرسایش بادی بیشتر است.

خصوصیات کلی خاک، نظیر ثبات ساختمان خاک (دانه بندی خاک)، مقدار مواد الی و درصد رس.

به عنوان مثال ذرات کوچکتر از 1/0 میلی متر به اسانی توسط باد حمل شده و بعلاوه ضمن جهش و برخورد به ذرات درشت تر سبب حرکت ان ها نیز می گردد.

کنترل فرسایش بادی:

مرطوب نگاه داشتن خاک

زبر و خشن نمودن سطح خاک به ویزه در هنگام ایش

داشتن پوشش گیاهی و باقی گذاردن مالچ های گیاهی

کشت نوارهای گیاهی و. ایجاد بادشکن ها عمود بر جهت وزش بادها در منطقه

اکثر این روش ها ضمن کنترل فرسایش بادی تا حد زیادی در کنترل درصد رطوبت خاک نیز موثرند.

بادشکن ها با کاهش میزان تبخیر و تعرق گیا هان در حفظ رطوبت خاک نیز موثرند

تراکم گیاهان و بادشکن ها به کاهش سرعت باد موثر تر از عرض بادشکن ها است. به علاوه هر چه ارتفاع باد شکن ها بیشتر باشد منطقه بیشتری را محافظت می کند.

به هر وسیله ای که بتواند سرعت باد را کاهش بدهد و از قدرت سایندگی ان بکاهد باد شکن گویند. بادشکن ها می توانند به صورت زنده (کاشت درختان) و یا بی جان (نظیر حصار) و غیره احداث شود.

در مناطق بیابانی که مشکل حرکت شن های روان و فرسایش بادی شدید تر است، گیاهانی نظیر تاغ، گز و پسته در شرایط سخت کویری قادر به رشد هستند و به عنوان محافظ خوبی برای خاک به ویزه فرسایش بادی به شمار می روند.

هر نوع ماده ای که در سطح خاک قرار داده شود تا از خاک در برابر فرسایش محافظت کند را مالچ گویند. نوعی مالچ که از فراورده های نفتی ساخته می شود در جلوگیری از حرکت شن های روان در مناطق بیابانی و کویری بسیار موثر است علاوه بر این از بقایای گیاهی پس از برداشت محصول نیز می توان به عنوان مالچ های گیاهی استفاده نمود.

منبع:جزوه خاکشناسی دکتر علی باقرزاده ،دانشکده ی کشاورزی دانشگاه ازاد اسلامی مشهد

تالاب هامون كه بيش از چهار هزار كيلومتر مربع وسعت دارد از سه بخش پوزك در شمال شرقي ، صابوري در شمال غربي و هامون هيرمند در مغرب و جنوب غربي سيستان تشكيل شده است.

منطقه حفاظت شده هامون بدليل قرار گرفتن در مركز مناطق كويري ونيمه كويري كشورهاي ايران و افغانستان در حقيقت تنها مامن زيست پرندگان مهاجر در شرق كشورمان محسوب مي‌شود.

وجود درياچه آب شيرين ، زمين‌هاي باتلاقي ، پخش آب حاصل از طغيان رودخانه‌ها ، نيزارها ، و درنهايت توليد بالا از جلبك‌ها گرفته تا حشرات و ماهيان در مواقع پرآبي باعث شده تا اين منطقه ماواي صدها هزار پرنده مهاجر بخصوص پرندگان آبزي وكنارآبزي شود.

براساس مطالعات كارشناسان تاكنون بيش از ‪ ۱۸۳‬گونه پرنده در درياچه هامون مشاهده شده است.

۱-افتاهنگ بي درو يعني:
فرايندي که در آن هوا به هنگام صعود منبسط مي شود
فرآيندي که هوا منقبض شده و با محيط تبادل حرارتي نداشته باشد
فرآيندي که هوا منبسط شده و با محيط تبادل حرارتي نداشته باشد
فرآيندي که در آن هنگام نزول تبادل حرارتي با محيط داشته باشد
۲- مهمترين منبع آب تجديد شونده چيست
رطوبت موجود در هوا
يخهاي قطبي
آب درياها و اقيانوسها
منابع آب زيرزميني
۳-  کدام شکل از بارش نشانه وارونگي هواست؟
پره برف
تگرگ
يخ پوشه
برفابه
۴-  رابطه بين شدت بارش با دوره بازگشت و مدت بارش چگونه است؟
هرچه زمان تناوب بيشتر باشد، شدت و مدت بارش هردو افزايش مي يابند
هرچه شدت بارش بيشتر باشد، دوره بازگشت بيشتر و مدت بارش کمتر مي شود
با افزايش شدت بارش، دوره بازگشت و مدت بارش هردو کاهش مي يابند
با افزايش شدت بارش، دوره بازگشت کاهش و مدت بارش افزايش مي يابد.
۵- ميزان بارندگي در چهار ايستگاه بارانسنجي يک حوزه آبخيز 21، 20، 22 و 18 ميليمتر مي باشد. در صورتيکه مساحت اين ايستگاهها به ترتيب 7،5،4و6 کيلومتر باشد، ميزان بارنگي متوسط اين حوزه چقدر است؟
20.25
20.14
20.51
20.1
۶- اگر بارش متوسط يک حوزه آّبخيز 80 سانتيمتر، دبي خروجي 150مترمکعب برثانيه ، افت آبهاي زيرزميني 5متر، دبي ويژه حوزه 0.1 و سطح حوزه 20000 کيلومتر مربع باشد،تبخير و تعرق سطح حوزه با فرض ناچيز بودن تغيير ذخاير سطحي چند سانتيمتر در سال است؟
6.35
19.05
3.17
12.7
۷- ضريب تشتک تبخير استاندارد A (آمريکايي) چقدر است؟
0.3
0.7
1.21
0.9
۸- تبخير و تعرق واقعي نسبت به تبخير و تعرق پتانسيل
هميشه کوچکتر است
حداکثر برابرند
درصورت افزايش رطوبت بيشتر است
هميشه برابرند
۹- براي تبخير و تعرق پتانسيل از کدام روش استفاده مي شود؟
گرين آمپ و ترنت وايت
پنمن و ترنت وايت
گرين آمپ
تورک و پنمن
۱۰- کدام عبارت نادرست است
منحني نفوذ آب به داخل خاک همواه صعودي است
منحني سرعت نفوذ آب در خاک ابتدا صعودي و سپس نزولي است
در دو باندگي با تمام شرايط يکسان اگر رطوبت اوليه خاک کمتر باشد، حداکثر سرعت نفوذ در خاک نيز نسبت به ماکزيمم سرعت نفوذ بارندگي مشابه بيشتر مي باشد.
سرعت نفوذ آب در خاک علاوه بر رابطه هورتون از رابطه ترنت وايت نيز قابل محاسبه است

با ارزوی موفقیت و سربلندی برای همه ی دوستان

با توجه به اینکه من می خواهم مطلبی را در مورد کاربردهای سیستم اطلاعات جغرافیایی در منابع طبیعی بنویسم برای بهتر شدن و دلگرمی  من از همه ی باز دید کنندگان می خواهم که نظرشون را در این موری بدهند.

مو ضوع دیگه که می خواهم بگم این است که من پس از بازدید از سایت ها و وبلاگ های متعدد در مورد مرتع و ابخیزداری به این نتیجه رسیدم که توی همه ی این وبلاگ ها و سایت ها  مطالب تکراری  وجود داره که معمولا مطالبشون را از چند تا سایت یا وبلاگ می گیرند(کاری که بعضی از نویسندگان ما انجام می دهند) حا لا به خاطر اینکه من این کار را نکنم و به حقوق دیگران احترام بگذارم چند تا وبلاگ به شما معرفی می کنم امیدوارم که حتما سر بزنید.

حسین قاسمی

عمار رفیعی

محمد درویش

خسرو شاهی

حمید رضا عباسی

فرزاد فضل پور

شما دوستان عزیز را به خدا می سپارم.