
آیا چنین راهکارهایی موافق بیانیه جهانی آبخیز است، آیا احداث چنین سازههایی سبب بازگرداندن حوزه آبخیز به وضعیت نخستین میشود. آنچه در پی میآید گزارشی از اجرای چند طرح آبخیزداری در استان آذربایجانغربی است؛ استانی که دومین استان آبی کشور محسوب میشود. اما مناطقی از همین استان با کمبود آب مواجه است. از همین رو، مسئولان منابع طبیعی استان تلاش میکنند با اجرای طرحهای آبخیزداری مانع از مهاجرت روستاییان به شهرها شوند؛ آب مورد نیاز کشاورزان را تأمین کنند و با جلوگیری از ورود رسوب به مخزن سدها، عمر مفید این سازههای گرانقیمت را افزایش داده، مانع فرسایش خاک شوند و سرانجام اینکه زمینه حفظ پوشش گیاهی مناطق بالادست سدها را فراهم سازند.
محمدرضا شجاعی، معاون آبخیزداری سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری، میگوید: سال گذشته ۵۰۰ طرح آبخیزداری در کشور اجرا شده که طی آن ۷۰۰ هزار هکتار از حوزههای آبخیز تحت پوشش قرار گرفته است. اجرای این طرحها از یک سو، امکان ذخیره ۱۵۰ میلیون مترمکعب آب و مهار ۲۰ میلیون مترمکعب رسوب پشت سدها را فراهم کرده، از سوی دیگر ۲۵۰ هزار فرصت شغلی ایجاد کرده است. برای مثال، برخی روستاهای آذربایجانغربی که به دلیل افت آب چاهها و بیرونق شدن کشاورزی از سکنه خالی شده بود پس از اجرای عملیات آبخیزداری، سطح آب چاهها و قناتهای آن بالا آمد و مهاجرت معکوس از شهرها به این روستاها آغاز شد.
شجاعی یکی از عوامل عمده فرسایش خاک را شخم در جهت اراضی شیبدار عنوان میکند و میافزاید: به منظور مقابله با فرسایش خاک، ضوابط اجرایی واگذاری زمینهای شیبدار برای کاشت درختان مثمر و غیرمثمر به تصویب رسیده که طی سال جاری این طرح در ۸۶ هزار هکتار اراضی شیبدار در سراسر کشور به اجرا در میآید.
به گفته شجاعی، سال گذشته کمیسیون زیربنایی دولت لایحهای مبنی بر برداشت یک میلیارد دلار از حساب ذخیره ارزی و اختصاص آن به طرحهای آبخیزداری به هیأت وزیران تقدیم کرده که در صورت تصویب آن، در ۷۰۰ نقطه طرحهای آبخیزداری به اجرا در میآید؛ طرحهایی که در تعدیل خشکسالی کشور نقش اثرگذاری خواهد داشت.
معاون آبخیزداری سازمان جنگلها و مراتع کشور با تأکید بر اهمیت آبخیزداری در کشور میگوید: تا پیش از سال ۱۳۷۰، کلیه امور آبخیزداری به یک مدیرکل و ۲ نفر نیروی انسانی محدود بود؛ اما پس از آن شتاب گرفت و اینک برای ۱۱۱ سد که در برنامه چهارم احداث شده یا در دست احداث است طرحهای آبخیزداری تهیه شده که این نشان از توجه مدیریت کلان به مقوله آبخیزداری دارد. امسال هم ۱۰۰ میلیارد تومان از محل اعتبار ملی به منابع طبیعی اختصاص یافته و پیشبینی میشود ۶۰ میلیارد تومان دیگر از محل اعتبارات استانی به منابع طبیعی تخصیص یابد که بخش عمده این اعتبارات به اجرای طرحهای آبخیزداری در حوزههای آبخیز سدهای کارون، کرخه و سفیدرود که وضعیت بحرانی دارند، اختصاص داده میشود.